• Oι σημερινοί κάτοικοι του Σουλίου θεωρούν ανιστόρητη την αναφορά πολιτικού ότι οι Σουλιώτισσες ήταν αλβανόφωνες.
Έτσι, αντιδρούν στα λεγόμενα του πρώην υπουργού Θεόδωρου Πάγκαλου, ο οποίος με αφορμή την επέτειο του Χορού του Ζαλόγγου, που κάποιοι φθάνουν και να τον αμφισβητήσουν ενώ υπήρξε γεγονός ηρωικής αυτοθυσίας, σημείωσε: «Δεν υπάρχει Έλληνας να μην καταλαβαίνει τη λέξη λουλούδι. Έχει υποκαταστήσει πλήρως την παλαιότερη ελληνική λέξη άνθος. Πόσοι όμως ξέρουν ότι το λουλούδι προέρχεται από το αλβανικό λιούλιε; Σαν σήμερα, 215 χρόνια πριν, στα βουνά βόρεια της Πρέβεζας, οι Σουλιώτισσες ρίξαν τα βρέφη τους στο γκρεμό και μετά πήδηξαν και οι ίδιες. Ο θάνατος ήταν προτιμότερος από τον εξευτελισμό. Πώς όμως οι Σουλιώτισσες λέγανε ανθός στην αμμουδιά ενώ ήταν παντελώς αλβανόφωνες;».
Η γλώσσα των Σουλιωτών
Σύμφωνα με πολλούς ιστορικούς οι Σουλιώτες, που ήταν Έλληνες γηγενείς, απόγονοι των αρχαίων «Σελλών» (η ονομασία της περιοχής που εγκαταστάθηκαν δεν ονομάσθηκε τυχαία «Σούλι», ήθελαν με το όνομα αυτό να θυμίζουν την αρχαία καταγωγή τους), μιλούσαν τα ελληνικά βεβαίως, αλλά και την λατινογενή «Αρβανίτικη» γλώσσα, που εισήχθη κατά την Ρωμαϊκή κυριαρχία.
Κάποιοι δυτικοί μελετητές, καθώς και ορισμένοι Έλληνες (ιστορικοί μελετητές), μεταξύ των οποίων και ο Κ. Παπαρρηγόπουλος, θεωρούν ότι το Σούλι οικίστηκε περί τον 16ο αιώνα από ένα κράμα εξελληνισμένων πληθυσμών που κινήθηκαν στις ορεινές περιοχές από την παράκτια περιοχή της Θεσπρωτίας.
 Το πρώτο πλήγμα που δέχθηκε η Ελληνική γλώσσα ήταν κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής κυριαρχίας, όταν μεγάλος αριθμός Ελλήνων «εκλατινίσθηκε» και δημιουργήθηκε η λεγόμενη «Βλάχικη» διάλεκτος. Τόσο η «Βλάχικη» όσο και η «Αρβανίτικη» διάλεκτος, είναι προφορικές γλώσσες και δεν έχουν γραπτή εκπροσώπηση, προήλθαν δε από τον «εκλατινισμό» των κατοίκων της Ελλάδος, της Ιλλυρίας και των άλλων λαών των Βαλκανίων, κατά την μακρόχρονη παραμονή των Ρωμαίων στις περιοχές αυτές.
Ο Κων/νος Κούμας, μεγάλος διδάσκαλος του Γένους, αναφέρει τα εξής: «...Οι Ρωμαίοι επί οκτώ εκατονταετηρίδας, καθυποτάξαντες τα έθνη και αναμίξαντες δια των αποικιών των ταύτα, εισήγαγον κατά φυσικόν λόγον εις αυτά και την γλώσσα των […] και ούτω κατασκεύασαν ανάμικτον τι παραμόρφωμα διαλέκτου, σωζόμενον εισέτι είς πολλά μέρη της Ελλάδος...».
Ο Χορός του Ζαλόγγου
Ο Χορός του Ζαλόγγου αποτελεί ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό ιστορικό και λαογραφικό περιστατικό, που συνέβη 18 χρόνια πριν την Ελληνική Επανάσταση του 1821, περί το τέλος του Δεκεμβρίου του 1803 (π. ημ.), στην κορυφή του όρους Ζάλογγο, εξ ου και η ονομασία του.
Κατέληξε «εν χορώ» σε μια ομαδική αυτοθυσία ορεσίβιων γυναικών της περιοχής Σουλίου, όπως μαρτυρούν Έλληνες και ξένοι ιστορικοί της περιόδου εκείνης. Οι φήμες του συγκινητικού αυτού γεγονότος κάλυψαν πολύ γρήγορα όχι μόνο τον τουρκοκρατούμενο ελλαδικό χώρο, αλλά ήταν αυτές που κυριαρχούσαν στις ειδήσεις των Φιλελλήνων στην Ευρώπη κατά την έναρξη της ελληνικής επανάστασης, λαμβάνοντας μάλιστα ιδιαίτερες συγκινησιακές φορτίσεις και διαστάσεις θαυμασμού, εξιδανικεύοντάς το...
Η. Μ.