Με ένα «μεγαθήριο» του πνεύματος, τον Νίκο Καζαντζάκη, αναμετράται εδώ και μία δεκαετία περίπου ο καταξιωμένος ηθοποιός και σκηνοθέτης Τάκης Χρυσικάκος μέσω του θεατρικού έργου «Αναφορά στον Γκρέκο», το κύκνειο άσμα του σπουδαίου συγγραφέα, το οποίο παρουσιάζει σήμερα και στα Γιάννενα.

Με αφορμή τον ερχομό του στην πόλη μας, ο κ. Χρυσικάκος μίλησε στον «Π.Λ.» για τον εμπειρία του ως Καζαντζάκης, τους σταθμούς της ζωής του στους οποίους εστιάζει η παράσταση, το είδος της θεατροποιημένης αφήγησης, που ο ίδιος υπηρετεί πιστά εδώ και πολλά χρόνια, τις περιοδείες του στην περιφέρεια και για τα ΔΗΠΕΘΕ. 

Η συνέντευξη

Κ. Χρυσικάκο, μιλήστε μου για το ξεκίνημα και την πορεία της παράστασης «Αναφορά στον Γκρέκο».

Η «Αναφορά στον Γκρέκο» ανέβηκε πρώτη φορά πριν από 10 χρόνια σε συνεργασία με το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης. Η παράσταση παρουσιάστηκε καταρχήν σε όλη την Κρήτη, ενώ μας κάλεσαν από τον Τομέα Πολιτισμού του Ευρωκοινοβουλίου και παίξαμε και στις Βρυξέλλες. Παράλληλα, με πρωτοβουλία του Δήμου Ηρακλείου, δόθηκε για πρώτη φορά παράσταση και στο σημείο όπου βρίσκεται ο τάφος του Καζαντζάκη. 

Φαντάζομαι ότι αυτή ήταν σπουδαία εμπειρία για σας…

Ήταν κάτι μοναδικό το να παίζω σε αυτό ακριβώς το σημείο, υπήρχε μεγάλη συγκίνηση. Με σημάδεψε αυτή η συγκεκριμένη παράσταση. Το δε τέλος της ήταν άλλη εμπειρία. Ορισμένοι μου είπαν μετά τη λήξη της παράστασης πως για μία στιγμή νόμισαν ότι βγήκε ο Καζαντζάκης από τον τάφο του. Ένιωσα πράγματα τρομερά μ’ αυτήν.

Πώς είναι γενικά η «αναμέτρησή» σας με ένα μεγαθήριο του πνεύματος όπως ο Νίκος Καζαντζάκης;

Ο Καζαντζάκης δεν είναι ένα συγγραφέας που απλώς διαβάζει κανείς το βιβλίο του και κάτι παίρνει. Ο Καζαντζάκης είναι τρόπος ζωής. Σου μαθαίνει πώς να ζεις και αυτά είναι πράγματα που τα κουβαλάς συνέχεια μαζί σου. Σου λέει προσπάθησε, μπορείς να κάνεις πράγματα παραπάνω από αυτά που νομίζεις και σου λένε οι άλλοι…

Το συγκεκριμένο έργο έχει μία στρατιωτική έννοια, εστιάζει στο «αναφέρω τη ζωή μου». Ο Καζαντζάκης, κατασταλαγμένος πια, αφού έχει γυρίσει όλο τον κόσμο, έχει γνωρίσει ανθρώπους και έχει μελετήσει θρησκείες, κάνει την απολογία του και επιλέγει γι’ αυτό τον Δομίνικο Θεοτοκόπουλο, έναν μεγάλο συμπατριώτη του αγωνιστή, γιατί όπως λέει, είναι αυτός που μπορεί να τον νιώσει καθώς διώχτηκε και κυνηγήθηκε.

Στο έργο παρουσιάζονται συγκεκριμένοι σταθμοί της ζωής του συγγραφέα;

Φυσικά. Εγώ έκανα και τη θεατρική προσαρμογή και δεν ήταν δυνατόν να παρουσιάσουμε ένα ολόκληρο βιβλίο. Το θέατρο έχει μία οικονομία χρόνου… Διάλεξα λοιπόν τα πιο συναισθηματικά κομμάτια και κάποια αποσπάσματα που αντανακλούν τη φιλοσοφία του Καζαντζάκη. Για παράδειγμα, δεν μπορείς να μη βάλεις το γεγονός ότι ο Όμηρος αποτελεί σταθμό στη ζωή του, εξού και η Οδύσσεια που έγραψε. Να πω επίσης πως αυτά τα αποσπάσματα που διάλεξα είχαν την έγκριση των Εκδόσεων Καζαντζάκη και του Δήμου Ηρακλείου. 

Στην παράσταση αυτή εκτός από πρωταγωνιστής, έχετε επίσης το ρόλο του σκηνοθέτη και φυσικά τη θεατρική προσαρμογή όπως είπατε μόλις. Είναι ουσιαστικά δική σας δουλειά. Πόσο δύσκολο είναι αυτό, το να επιτελείτε δηλαδή τόσα καθήκοντα σε ένα έργο;

Αυτό κάνω τα τελευταία πολλά χρόνια. Ξεκίνησα με το «Αμάρτημα της μητρός μου» του Βιζυηνού, συνέχισα με τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη, μετά έκανα τον «Καιρό των χρυσανθέμων» του Μ. Ελευθερίου κλπ. Αυτό το ονομάζω θεατροποιημένη αφήγηση. Ο ηθοποιός πάλλεται επί σκηνής και αφηγείται περιστατικά, με τους θεατές να μετατρέπονται σε συνδημιουργούς. Ο καθένας, ανάλογα με τις καταβολές του, αρχίζει να βλέπει τα πρόσωπα και τους χώρους και μαζί με τον ηθοποιό να φτιάχνουν την ιστορία. Είναι σπουδαίο είδος θεάτρου αυτό. Η δύναμή του είναι ότι κάνει τον θεατή να ταξιδεύει.

Με ποια κριτήρια μετράτε την επιτυχία μίας παράστασης; Το ότι παίρνει μαζί της τον θεατή και τον ταξιδεύει είναι προφανώς ένα από αυτά. Οι εισπράξεις είναι το επόμενο;

Για μένα δεν υπάρχει το ταμείο. Προφανώς και πρέπει το θέατρο να συντηρείται αλλά δεν είναι το βασικότερο κριτήριο αυτό, γιατί βλέπουμε εμπορικά πράγματα, παραστάσεις όπου γίνεται ο κακός χαμός αλλά δεν αξίζουν. Εξάλλου, η υψηλή τέχνη καθορίζεται από την αισθητική, ενώ η λέξη – κλειδί της επιτυχίας είναι η ψυχαγωγία. Άγεται η ψυχή σημαίνει πως ο θεατής φεύγει γεμάτος και γίνεται λίγο καλύτερος μέσα από ένα θέαμα που είδε. Του είναι χρήσιμο αυτό και το κουβαλάει μαζί του. 

Τα 50 αυτά χρόνια που είμαι στη σκηνή προσπαθώ όχι μόνο με την τεχνική που έχω αναπτύξει παίζοντας, αλλά και με τη γνώση πια που έχω να γίνομαι εγώ, ως Χρυσικάκος, όσο μπορώ καλύτερος και ως ηθοποιός και ως άνθρωπος. Αυτό το πράγμα θέλω να περνάει και στους θεατές. 

Πείτε μου για τις περιοδείες σας και το κοινό της περιφέρειας που συναντάτε σ’ αυτές. Πώς είναι ως εμπειρία; 

Κάνω περιοδεία το χειμώνα συνήθως. Τα θεατρικά και μουσικά σχήματα βγαίνουν κυρίως το καλοκαίρι. Τότε γίνεται ένας κακός χαμός. Τον χειμώνα τίποτα! Πας σε απόμερα μέρη και ο κόσμος δεν έχει να δει κάτι. Θεωρώ λοιπόν ότι είναι χρήσιμο αυτό που κάνω, δηλαδή να πηγαίνω για παραστάσεις σε περιοχές που τον χειμώνα ο κόσμος δεν έχει επιλογές. Και η ανταπόκριση είναι μεγάλη…

Τα ΔΗΠΕΘΕ της χώρας και τη δουλειά που κάνουν πώς τα κρίνετε;

Τα Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα με παρεμβάσεις των δημάρχων και άλλων παραγόντων δεν πήραν τον δρόμο που έπρεπε να πάρουν. Δεν βοήθησαν όσο έπρεπε και τα οικονομικά και αυτή τη στιγμή τα περισσότερα σχεδόν είναι ανύπαρκτα, ενώ θα έπρεπε να παίζουν τον ρόλο για τον οποίο ιδρύθηκαν, να προσφέρουν δηλαδή καλό θέαμα τον χειμώνα για τον κόσμο της περιφέρειας. 

Στα Γιάννενα έχετε παίξει αρκετές φορές στο παρελθόν, έτσι δεν είναι;

Έχω στενή σχέση με τα Γιάννενα. Ιδιαίτερα τα καλοκαίρια έχω εμφανιστεί πάρα πολλές φορές εκεί. Από μαθητής ακόμα είχα πολλούς φίλους Γιαννιώτες. Είναι πανέμορφη πόλη και πάντα έρχομαι με μεγάλη συγκίνηση σ’ αυτήν…