Μαζί με το οικοσύστημα Λαψίστας χάθηκε η ζωή και στην Παμβώτιδα!

Ήταν κάποτε μια φυσική ενότητα οργανισμών και περιβάλλοντος. Με την δική της προσφορά και τους δικούς της νόμους. Ήταν κάποτε η Λαψίστα και η Παμβώτιδα, δύο αδερφές ενωμένες με έναν ομφάλιο λώρο, σε έναν δικό τους ρυθμό ζωής. 

Ένα μοντέλο της φύσης, ένα οικοσύστημα, με ζώα, φυτά και μικροοργανισμούς, που ζούσαν ανενόχλητα επί 1436 χρόνια στην σκιά του Μιτσικελιού. Ένα δημιούργημα αυτόνομο με έξοχους αυτορρυθμιστικούς και αυτοτροφικούς μηχανισμούς που έγραφε τους μύθους, την ιστορία, τον πολιτισμό και την οικονομία μιας πόλης χτισμένης το 528 μ.Χ. στις όχθες μιας γραφικής λίμνης. Χρόνος γενεθλίων για τα Γιάννενα και χρόνος που οι μοίρες έγραψαν την τύχη της πόλης. Τα Γιάννενα δέθηκαν υπαρξιακά με την μοίρα της Παμβώτιδας. Έγιναν μέρος του οικοσυστήματος και μέρος των περιπετειών της λίμνης.

Η αποξήρανση των υγροτόπων της Λαψίστας το 1958 και του κάμπου της Ανατολής το 1964 με τη Λαγκάτσα, χάραξαν μια νέα πορεία για το γιαννιώτικο οικοσύστημα. Αυτόματα άλλαξε και η ιστορία της πόλης, που άρχισε να βουλιάζει σιγά, σιγά στα μολυσμένα νερά της Παμβώτιδας.

Ένα οικοσύστημα χωρίς υγροτόπους που χάνει την ρυθμιστική του δυναμική, γίνεται φτωχότερο. Χωρίς την ικανότητα της αυτορρύθμισης δεν έχει ούτε την σταθερότητα μήτε την ικανότητα του αυτοκαθαρισμού.

Απείραχτοι μέχρι το 1958 οι υγρότοποι της Λαψίστας ήτανε για ένα μεγάλο αριθμό φυτικών και ζωικών οργανισμών χώρος αναπαραγωγής και διαβίωσης. Οι υγρότοποι της Λαψίστας, όπως και οι υγρότοποι της Ανατολής - Κατσικάς ήταν τα θερμοκήπια της Παμβώτιδας. Στα ρηχά ζεστά νερά των βάλτων και την πυκνή βλάστηση γινόταν η εξωτερική γονιμοποίηση των ψαριών, που προωθούνταν μετά στην λίμνη των Ιωαννίνων.

Στην Παμβώτιδα μετρούσε τότε ένας ασύγκριτος πλούτος αλιευμάτων, με περίπου 400 τόνους κυπρίνους το χρόνο, 100 τόνους χέλια και ένα μεγάλο αριθμό γλυνιών και μαρουτσιών, όπως έλεγε ο στατιστικός πίνακας του Συνεταιρισμού Αλιέων του Νησιού.

Το γεγονός δεν ήταν συμπτωματικό. Οι αριθμοί ήτανε ενός χρόνου πριν στεγνώσει η Λαψίστα. Η φύση άρχισε να εκδικείται. «Η αλιεία στην λίμνη των Ιωαννίνων άρχισε να μειώνεται δραστικά, όχι μόνο σε καραβίδες και χέλια, αλλά και σε όλα τα είδη των ψαριών». (Κωλέττας)

Η Λαψίστα χάθηκε και πήρε μαζί της και την ζωή. Κι έμεινε στην ιστορία η ψευδαίσθηση μιας γεωργικής ουτοπίας που κατέστρεψε την προοπτική μιας μοναδικής βιομηχανίας ψαριών και την μονοπωλιακή αξία των χελιών.

Τα σφουγγάρια της τύρφης των βάλτων της Λαψίστας φρόντιζαν πάντα για τα επιφανειακά και υπόγεια νερά της περιοχής. Τα φιλτράρανε και τα αποθήκευαν. Η αρνητική επίδραση των μολυσματικών και των θρεπτικών στοιχείων της λεκάνης απορροής (βασική αιτία του υπερτροφισμού της Παμβώτιδας), αλλά  και η επικινδυνότητα των δυνατών πλημμυρών της εποχής εκείνης έσβηναν στην πολυδαίδαλη αντίσταση της βλάστησης των βάλτων.

Αλλά και με την μακροπρόθεσμη δέσμευση του διοξειδίου του άνθρακα της ατμόσφαιρας του λεκανοπεδίου και τον ρυθμιστικό τους ρόλο στην διαμόρφωση του κλίματος της περιοχής, οι βάλτοι επιβεβαίωσαν τον ρόλο τους, ως οι μεγαλύτεροι συσσωρευτές διοξειδίου του άνθρακα σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι προσπάθειες των σημερινών κοινωνιών για την αποθήκευση του διοξειδίου του άνθρακα, με στόχο την μείωση των συνεπειών της κλιματικής κρίσης, γίνονται μάρτυρες της σπουδαιότητας των υγροτόπων.

Η Λαψίστα, ο βασικός πνεύμονας της Παμβώτιδας τελείωσε. Χοιρο-πτηνοτροφικές μονάδες και άλλες απασχολήσεις καταλαμβάνουν τον χώρο του αειφόρου γεωργικού ονείρου.

Το πρόβλημα άρχισε σιγά - σιγά να γίνεται αισθητό και στο υδάτινο σώμα της Παμβώτιδας. Στην αρχή χωρίς ιδιαίτερη σημασία μέχρι την εμφάνιση του αναχώματος της Αμφιθέας το 1972. Οι πηγές του Μιτσικελιού έχασαν την αποστολή τους και 755.000.000 κυβικά μέτρα νερού χάνονται ασυλλόγιστα στην τάφρο της Λαψίστας, όταν στο Λεκανοπέδιο η έλλειψη νερού κινδυνεύει να γίνει ο επόμενος κρίκος στην αλυσίδα των προβλημάτων της πόλης. Η λίμνη απομονώθηκε από την φυσική αποστολή των πηγών της και έχασε τον εξισορροπητικό της χαρακτήρα. Τα μολυσμένα απόνερα της λίμνης... εναλλάσσονται με τα μολυσμένα απόνερα της λίμνης και οι ...ειδικοί μιλούν για τον χρόνο ανανέωσης των νερών. Το θυρόφραγμα, με τον δικό του ιδιαίτερο ρόλο, ανοίγει κατά περίπτωση και όταν η ποσότητα των βροχοπτώσεων φτάνει στο όριο της υπερχείλισης. Τα τοξικά νερά του βυθού της λίμνης παραμένουν σε μόνιμη ανοξική κατάσταση χωρίς ανανέωση και η νεκρή βιομάζα μειώνει το βάθος της λίμνης. Οι διαβρώσεις του Μιτσικελιού με τον δικό τους τρόπο δουλεύουν για την αποδόμηση του οικοσυστήματος.

Η Ντραμπάτοβα αρχικά σε αμφίδρομη πορεία το 1984 σταμάτησε τελείως χωρίς να ενοχλήσει κανέναν.

Η επικίνδυνη βιομηχανία των μπαζωμάτων αχρηστεύει τις λιμνικές εκτάσεις στην εικοσαετία 1970-90 με το πρόσχημα των έργων κοινωνικής ωφέλειας και αθλητικών κέντρων. Ιδιωτικά εξοχικά κέντρα ακολουθούν την ίδια συνταγή. Πλαστικές σακούλες, σκουπίδια, χαρτοκιβώτια, βιομηχανικά και βιοτεχνικά απόβλητα... προκαλούν την οικολογική... συνείδηση και τον πολιτισμό του ανθρώπου. Η γεωμορφολογική δομή της Παμβώτιδας αλλοιώνεται. 

Η υπερτροφική έκρηξη των νερών της Παμβώτιδας με το παχύρευστο γκριζοπράσινο χαλί της νεκρής βιομάζας σκέπαζε της παραλίμνιες εκτάσεις της.

Σεπτέμβριος 1992 - Μάιος 1993. Χιλιάδες ψάρια της Παμβώτιδας εκβράζονται στην περιοχή του Ντουραχάν, λόγω του εκεί αναχώματος και της ξηρασίας και στην τάφρο της Λαψίστας εξαιτίας της μόλυνσης των νερών της λίμνης. (Κωλέττας).

 Οι πρωταγωνιστές του οικοσυστήματος πεθαίνουν! Η απονέκρωση των οργανισμών της λίμνης, οδήγησε αυτόματα και στην απονέκρωση ενός πραγματικού θαύματος της φύσης. Στον μηχανισμό της ανακύκλωσης της ζωής στη λίμνη. Διαιώνιση του είδους λέγεται και στην Παμβώτιδα το αξίωμα και ο νόμος εφαρμόζεται παντού. Σε κάθε είδος που έχει μέσα του την διπολικότητα και τον ρυθμό της ζωής. Η Παμβώτιδα τα είχε και τα δύο, αλλά δεν μπόρεσε να ζήσει. Ο άνθρωπος με την σοφία του, τα κατάφερε και πάλι. Κατέστρεψε την ζωή μιας Παμβώτιδας 1436 χρόνων, μέσα  σε 61 χρόνια!!!

Η λίμνη μας κείται τώρα νεκρή σε μια λεκάνη μολυσμένη. Θύμα της υλιστικής ματαιοδοξίας του ανθρώπου!