Με δεδομένα ότι οι εξ Αδελφοί Ζωσιμάδες δεν είχαν νυμφευθεί και ότι από τις δύο αδελφές τους στα Γιάννινα που είχαν δημιουργήσει οικογένειες, δεν υπήρχαν απόγονοι, η έρευνά μας επικεντρώθηκε στη Μόσχα, όπου είχε παντρευτεί η τρίτη αδελφή τους, η Αλεξάνδρα, σύζυγος του Κυριάκου Χατζη-Δόκου. Από τα άρθρα ΙΖ και ΙΗ της διαθήκης του Νικόλαου Ζωσιμά, που συντάχθηκε στη Νίζνα το 1842, προέκυπτε ότι άφηνε χρηματικά ποσά στη σύζυγο του ανεψιού του Σπυρίδωνα Δόκου, στη θυγατέρα τους Ολυμπιάδα και στο γιο τους Αλέξανδρο Δόκο.

Στα παραπάνω στοιχεία ήλθε, στη συνέχεια, να προστεθεί η μαρτυρία του Χρ. Χρηστοβασίλη, ο οποίος βρέθηκε στη Μόσχα το 1896, σε αρχιερατικό μνημόσυνο στους τάφους των Ζωσιμάδων, στο Κοιμητήριο της Μονής Ντονσκόι. Εκεί παραβρέθηκε και «μια κυρία, ονόματι Ολυμπιάδα», και σε ερώτησή του πληροφορήθηκε ότι είναι απόγονος των Ζωσιμάδων από την αδελφή τους Αλεξάνδρα. Νέο στοιχείο επίσης συναντήσαμε στην απόφαση του δικαστηρίου της Μόσχας, που επικύρωσε τη διαθήκη του Νικόλαου Ζωσιμά και στην οποία αναφερόταν ότι από τους απογόνους του Νικόλαου Ζωσιμά, όσοι κατοικούν στη Μόσχα, απαλλάσσονται από την προβλεπόμενη φορολογία κληρονομιάς, ενώ όσοι τυχόν βρεθούν εκτός Μόσχας υπόκεινται σε φόρο 10%.

Οι έρευνες στη Μόσχα για τους Ζωσιμάδες συνεχίστηκαν, επί χρόνια• είχαμε την τύχη να γνωρίσουμε την Ηπειρωτικής καταγωγής καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Λομονόσωφ, κυρία Ναταλία Νικολάου, μαθητές της οποίας ανέλαβαν, ύστερα από υπογραφή συμφωνητικού, να ερευνήσουν τα κρατικά αρχεία της Μόσχας και να παραλάβουν το αρχειακό υλικό που είχε σχέση με τους Ζωσιμάδες και τους άλλους Ηπειρώτες Ευεργέτες της Μόσχας.

Η γνωριμία μας αυτή με την κ. Νικολάου είχε και άλλο θετικό για την έρευνά μας αποτέλεσμα: Σε κοινωνική εκδήλωση στη Μόσχα, που παραβρέθηκε και η κ. Νικολάου, συστήθηκε από την κυρία που οργάνωσε την εκδήλωση, ως καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Λομονόσωφ και ως διευθύντρια του Ελληνικού Σχολείου «ΟΙ ΖΩΣΙΜΑΔΕΣ». Ένας από τους καλεσμένους στην εκδήλωση πήρε τότε το λόγο και είπε πως ονομάζεται Αλέξανδρος Δόκος και είναι απόγονος των Ζωσιμάδων από την αδελφή τους Αλεξάνδρα• πρόσθεσε δε ότι προς τιμήν της, οι απόγονοί της ονομάζονται από παππού προς εγγονό Αλέξανδρος, και από γιαγιά προς εγγονή Αλεξάνδρα. Μάλιστα κατέληξε, πως και ο εγγονός του ονομάζεται Αλέξανδρος Δόκος, στα γραπτά του δε δίπλα από το όνομα Δόκος, προσθέτει και το όνομα Ζωσιμάς!

Αυτός είναι ο νεαρός που βλέπετε στην παρατιθέμενη εικόνα, σε ώρα εργασίας στο Σχολείο «Ζωσιμάδες», στο οποίο και σήμερα φοιτά. Και λέω «και σήμερα», γιατί μετά τη γνωριμία του παππού του με την κυρία Νικολάου, φοίτησε, επί πέντε χρόνια στο Σχολείο, οπότε οι γονείς του έκριναν να τον στείλουν σε κέντρο εξωσχολικής εκπαίδευσης, στο οποίο παρουσίαζε λαμπρές επιδόσεις. Ζήτησε όμως, ύστερα από μερικά χρόνια να σταματήσει, και όταν αυτοί τον ρώτησαν «τι θέλεις να κάνεις, τι αγαπάς», εκείνος απάντησε: «Θέλω να με πάτε στο Ελληνικό Σχολείο. Μαθαίνοντας Ελληνικά, είχα μόνο χαρά μέσα μου, ένιωθα ελεύθερος, ένιωθα ότι μεγαλώνω. Θέλω να γυρίσω πάλι στο Ελληνικό Σχολείο». Οι γονείς σεβάστηκαν την επιθυμία του και ο Αλέξανδρος σήμερα, δεκατεσσάρων ετών, από το σχολικό έτος 2024-2025, είναι και πάλι μαθητής του Ελληνικού Σχολείου της Μόσχας.

Διατηρούμε, επί χρόνια, φιλικές σχέσεις με το Ελληνικό Σχολείο της Μόσχας, με τους μαθητές του δε ανταλλάσσουμε ευχετήριες κάρτες στις εθνικές και θρησκευτικές γιορτές. Η παρατιθέμενη κάρτα -κάτω αριστερά- είναι του Αλέξανδρου Δόκου• μας την έστειλε με αφορμή την επέτειο του ΟΧΙ, και, όπως βλέπετε, τις ευχές του-κάτω δεξιά-τις υπογράφει ως Αλέξανδρος Δόκος-Ζωσιμάς.

Η περίπτωση του τελευταίου απόγονου των Ζωσιμάδων και η αγάπη του για το Σχολείο, επιβεβαιώνει το μεγάλο Παιδαγωγό Αλέξανδρο Δελμούζο, ο οποίος στο βιβλίο του «Το Κρυφό Σχολειό», διακηρύσσει πως «η αξία ενός σχολείου κρίνεται από την αγάπη που οι μαθητές του νιώθουν γι’αυτό». Όσο δε αφορά την αγάπη των μαθητών για την ελληνική γλώσσα και την προσφορά της, η άποψη του Αλέξανδρου Δόκου - Ζωσιμά, θυμίζει το διαφωτιστικό μήνυμα που μας στέλνει ο εθνικός μας ποιητής Διον. Σολωμός, με τη φράση: «Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου, πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;». Θυμίζει επίσης την προτροπή του νομπελίστα ποιητή μας Οδυσσέα Ελύτη, προς τους Έλληνες μετανάστες της Σουηδίας, κατά τη βράβευσή του από τη Σουηδική Ακαδημία: «να αγαπάτε την Ελλάδα και την ελληνική γλώσσα».

Αξίζουν θερμά συγχαρητήρια σε αυτά τα Ελληνόπουλα της Μόσχας, στη συμπατριώτισσά μας Διευθύντρια του Σχολείου Ναταλία Νικολάου και σε όλο το διδακτικό προσωπικό του Σχολείου για την πολύτιμη προσφορά του.

Μακάρι και οι άλλοι μαθητές των Ελληνικών Σχολείων του Απόδημου Ελληνισμού να ακολουθούν το παράδειγμα των μαθητών του Ελληνικού Σχολείου της Μόσχας.

Σε τέτοια Σχολεία - πραγματικά «μουσοτροφεία»- ο Απόδημος Ελληνισμός, κατά τα δύσκολα χρόνια της τουρκοκρατίας, στήριξε τις προσπάθειές του για τη διατήρηση των ελληνικών παραδόσεων και αξιών, καλλιέργησε την ελληνική γλώσσα και εμπότισε τις ψυχές των νέων με τα αφυπνιστικά εθνικά κηρύγματά του, με τα οποία προετοίμασε το έδαφος για την εθνική μας αποκατάσταση.

Μακάρι η υπνώττουσα Ελληνική Πολιτεία να έδειχνε το ανάλογο ενδιαφέρον γι’ αυτές τις φωτεινές εστίες του απανταχού Ελληνισμού-μέσα και έξω από την Ελλάδα-ώστε το έργο τους να είναι πραγματικά εθνοσωτήριο.