Θα ήθελα, μέσω της έγκριτης εφημερίδας σας «Πρωινός Λόγος», να πληροφορήσουμε το αναγνωστικό κοινό της Ηπείρου για ένα σημαντικό γεγονός στην ιστορία της ιατρικής στην περιοχή μας: Η πρώτη θεραπευτική πλασμαφαίρεση στα Γιάννενα πραγματοποιήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1980, στο Νοσοκομείο «Γ. Χατζηκώστα», στην Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, διευθυντής της οποίας ήταν ο δάσκαλός μας, Χαράλαμπος Μουτσόπουλος. Όπως είναι γνωστό, ο κ. Μουτσόπουλος είχε μεγάλη εξειδίκευση στα αυτοάνοσα συστηματικά νοσήματα, όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, οι αγγειίτιδες, το σύνδρομο Sjögren και άλλα συναφή νοσήματα. Την εποχή εκείνη ήμουν Επιμελητής Ρευματολογίας και διαχειριζόμασταν, μαζί με τον καθηγητή, ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα, οι οποίοι προσέρχονταν από ολόκληρη την Ελλάδα.

Ένα πρωινό μάς ανακοίνωσε την έλευση ενός μηχανήματος πλασμαφαίρεσης, το οποίο θα χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπιση απειλητικών για τη ζωή επιπλοκών των αυτοάνοσων νοσημάτων, καθώς οι φαρμακευτικές θεραπευτικές επιλογές εκείνη την εποχή ήταν περιορισμένες. Πράγματι, εισήγαγε ένα μηχάνημα πλασμαφαίρεσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ), συγκεκριμένα από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH), το οποίο αποτελούσε δωρεά/προσφορά της Αρχιεπισκοπής των ΗΠΑ. Η χρήση του μηχανήματος γινόταν υπό την επίβλεψή του, ενώ υπεύθυνη για τη διαδικασία ήταν η συνάδελφος ιατρός-Παθολόγος, κ. Φωτεινή Σκοπούλη, η οποία είχε ήδη εκπαιδευτεί στο NIH για περίπου έναν χρόνο. Η εφαρμογή της τεχνικής αυτής τη δεκαετία του ’80, υπό τις τότε περιορισμένες νοσοκομειακές υποδομές του Νοσοκομείου «Γ. Χατζηκώστα», αποτέλεσε σημαντικό ιατρικό ορόσημο τόσο για την πόλη των Ιωαννίνων όσο και για τη Βορειοδυτική Ελλάδα. Η εξειδίκευση του κ. Μουτσόπουλου στα αυτοάνοσα νοσήματα είχε ως αποτέλεσμα να περιοριστεί σημαντικά η ανάγκη μετακίνησης Ηπειρωτών ασθενών προς τα μεγάλα αστικά κέντρα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Αντιθέτως, δημιουργήθηκε ένα σημαντικό ρεύμα προσέλευσης ασθενών στα Γιάννενα από όλα τα γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας. Εμείς χρησιμοποιήσαμε την τεχνική της πλασμαφαίρεσης με φειδώ και σε συγκεκριμένους ασθενείς με συστηματικό ερυθηματώδη λύκο και συστηματικές αγγειίτιδες, υπό αυστηρές συνθήκες αντισηψίας και με πλήρη κλινικό και εργαστηριακό έλεγχο πριν και μετά τη διαδικασία. Η θεραπευτική αυτή παρέμβαση αποδείχθηκε σωτήρια για ορισμένους από τους ασθενείς αυτούς.

Η πλασμαφαίρεση είναι μια θεραπευτική τεχνική με συγκεκριμένες ενδείξεις και, όπως κάθε ιατρική πράξη, θα πρέπει να εφαρμόζεται από εξειδικευμένο προσωπικό, σε κατάλληλο νοσοκομειακό χώρο, με τις απαιτούμενες υποδομές και σε συνεργασία με τις συναφείς ιατρικές ειδικότητες.

Η αναφορά αυτή αποτελεί έναν μικρό φόρο τιμής σε μια σημαντική στιγμή της ιατρικής ιστορίας των Ιωαννίνων και στην πρωτοποριακή συμβολή του καθηγητή Χαράλαμπου Μ. Μουτσόπουλου στην αντιμετώπιση των αυτοάνοσων νοσημάτων στη χώρα μας.

* * * 

Πλασμαφαίρεση: Πότε ενδείκνυται και από ποιους πρέπει να πραγματοποιείται;

“Η πλασμαφαίρεση, ή θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, αποτελεί εξειδικευμένη ιατρική θεραπεία που εφαρμόζεται σε συγκεκριμένες σοβαρές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε επείγουσες ιατρικές καταστάσεις. Στόχος της είναι η απομάκρυνση από το πλάσμα παθολογικών αντισωμάτων που στρέφονται κατά των κυττάρων του οργανισμού του ασθενή (αυτοαντισώματα), ή συμπλόκων αντιγόνων του οργανισμού του ασθενή με αυτοαντισώματα (ανοσοσυμπλεγμάτων) ή άλλων ανοσολογικών ουσιών που συμμετέχουν στον μηχανισμό της γένεσης της νόσου.

Μεταξύ των σημαντικότερων ενδείξεων περιλαμβάνονται η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (TTP), το σύνδρομο Guillain-Barré και σοβαρές εξάρσεις της Βαρείας μυασθένειας. Μπορεί επίσης να εφαρμοστεί σε επιλεγμένα συστηματικά νεφρολογικά αυτοάνοσα και αιματολογικά νοσήματα, όταν υπάρχουν τεκμηριωμένες ενδείξεις ότι η απομάκρυνση των παθολογικών ουσιών από το πλάσμα μπορεί να προσφέρει θεραπευτικό όφελος.

Η διαδικασία πραγματοποιείται με ειδικό μηχάνημα: το αίμα διαχωρίζεται στα κύτταρα και στο πλάσμα, το πλάσμα απομακρύνεται και αντικαθίσταται με κατάλληλο υγρό, ενώ τα κύτταρα επιστρέφουν στον ασθενή. Ο αριθμός των συνεδριών και το υγρό αντικατάστασης καθορίζονται ανάλογα με τη νόσο και την κλινική κατάσταση.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο χώρος και η ιατρική επίβλεψη. Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση δεν είναι μια απλή ιατρική πράξη που μπορεί να πραγματοποιείται σε οποιοδήποτε ιατρείο. Πρέπει να γίνεται σε οργανωμένη νοσοκομειακή Μονάδα Θεραπευτικής Αιμαφαίρεσης, με τον απαραίτητο εξοπλισμό, κατάλληλα εκπαιδευμένο νοσηλευτικό προσωπικό και δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης πιθανών επιπλοκών.

Την ευθύνη της διαδικασίας έχει ειδικός ιατρός με εκπαίδευση και εμπειρία στη θεραπευτική αιμαφαίρεση, στην Ελλάδα κατά κανόνα Αιματολόγος ή ιατρός της Αιμοδοσίας με σχετική εξειδίκευση. Παράλληλα, ο θεράπων ιατρός της υποκείμενης νόσου - όπως Ρευματολόγος, Νευρολόγος, Νεφρολόγος, ή άλλος ειδικός - συνεργάζεται με την ομάδα αιμαφαίρεσης για την αξιολόγηση της ένδειξης και την παρακολούθηση του ασθενούς.

Η πλασμαφαίρεση μπορεί να είναι σωτήρια όταν εφαρμόζεται στη σωστή ένδειξη και στον κατάλληλο ασθενή και σε Νοσοκομειακό χώρο με υποδομή και διεπιστημονική συνεργασία, ώστε το θεραπευτικό όφελος να μεγιστοποιείται και οι κίνδυνοι να περιορίζονται.

Οι προϋποθέσεις αυτές τηρούνται απαρέγκλιτα σε όλο το Δυτικό κόσμο”.

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Μ. Μουτσόπουλος (ΤΑ Νέα - 12/9/2026)