Αυτοί είναι το Σύνταγμα, οι νόμοι, οι κανόνες λειτουργίας της οικογένειας, της οικονομικής και κοινωνικής ζωής. Απαντούν κυρίως στο ερώτημα: Πώς οργανώνεται η κοινωνική μας συμβίωση. Τι επιτρέπεται, επιβάλλεται ή απαγορεύεται.

Νοοτροπίες: Είναι οι σχετικά σταθερές αντιλήψεις, αξίες, προσδοκίες και συνήθειες με τις οποίες οι άνθρωποι ερμηνεύουν τον κόσμο και καθοδηγούν τη συμπεριφορά τους. Απαντούν κυρίως στο ερώτημα: Τι θεωρούμε φυσιολογικό, δίκαιο, επιθυμητό ή αποδεκτό.

Κατά τη γνώμη μου, υπάρχει βαθιά, αμφίδρομη και διαλεκτική σχέση μεταξύ των θεσμών και των νοοτροπιών μιας κοινωνίας. Οι θεσμοί διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο σκέπτονται, συμπεριφέρονται και ενεργούν οι άνθρωποι, αλλά και οι νοοτροπίες των ανθρώπων διαμορφώνουν, συντηρούν ή μεταβάλλουν τους θεσμούς.

Από τους θεσμούς που θεσπίζει μια κοινωνία, μπορεί να γίνει αντιληπτό το είδος του ανθρώπου που οι θεσμοί αυτοί ενθαρρύνουν να αναδειχθεί, προδιαγράφοντας και την μελλοντική πορεία της.

Είναι ζωτικό για τις κοινωνίες και θεμελιώδες για την ορθή πολιτική στάση των ανθρώπων η απάντηση στο ερώτημα με ποιούς θεσμούς την κάθε συγκεκριμένη ιστορική χρονική περίοδο μπορεί να  οδηγηθεί μια συγκεκριμένη κοινωνία, μια χώρα, ένας λαός προς την πρόοδο, τον πολιτισμό ή ποιοι θεσμοί αντίθετα θα τους οδηγήσουν σε πολιτισμική οπισθοχώρηση σε χειροτέρευση  νοοτροπιών, σε παρακμή.

Για παράδειγμα, ένας νόμος μπορεί να απαγορεύει την ευνοιοκρατία. Αν, όμως, η κοινωνία θεωρεί αυτονόητο ότι ο καθένας οφείλει να εξυπηρετεί πρώτα τους συγγενείς και τους φίλους του, η εφαρμογή του νόμου θα συναντήσει αντιστάσεις και στην πράξη μπορεί να ακυρωθεί.

Αντίστροφα, όταν η αμεροληψία γίνεται κοινωνική αξία, οι πολίτες θα απαιτούν θεσμούς που θα την προστατεύουν και θα τιμωρούν την παραβίασή της και ασκώντας πολιτική δύναμη θα τους επιβάλλουν.

Οι  νοοτροπίες που καθοδηγούν τη συμπεριφορά των ανθρώπων με βάση υλιστικές αξίες αποδέχεται θεσμούς με προσέγγιση  το οικονομικό κίνητρο του συμφέροντος και τον ανταγωνισμό. Έχοντας  τέτοιες νοοτροπίες οι αστοί αποδέχονται ότι οι κοινωνίες προοδεύουν όταν το κάθε άτομο επιδιώκει το ατομικό οικονομικό του συμφέρον και ότι αυτή η επιδίωξη οδηγεί στο συνολικό καλό της κοινωνίας. Έτσι διαμόρφωσαν τους θεσμούς που αποκαλούμε Καπιταλισμό. Ομοίως οι  μαρξιστές έχουν και αυτοί νοοτροπίες που ερμηνεύουν την ιστορική εξέλιξη των κοινωνιών με βάση υλιστικές αξίες. Θεωρούν χρέος του κάθε ανθρώπου να ενταχθεί οργανικά στην τάξη του. Να επιδιώξει το οικονομικό συμφέρον της τάξης του και με δεδομένη και την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων,  δημιουργώντας νέους θεσμούς θα οδηγηθεί η κοινωνία στην οποία ανήκει στην πρόοδο.

Αντίθετα, προς τις ανωτέρω υλιστικές νοοτροπίες προσωπικά πιστεύω ότι, ο Χριστιανισμός ευαγγελίζεται προς την ανθρωπότητα την μόνη αλήθεια που είναι ότι ο σημαντικός παράγοντας δημιουργός της Ιστορίας και του πολιτισμού είναι πρωτίστως ο άνθρωπος η νοοτροπία του και έπονται οι θεσμοί και οι νόμοι. Βέβαια υπάρχει διαλεκτική σχέση μεταξύ  τους. Εάν βελτιώσουμε το ήθος ενός λαού τότε εκείνος θα αναβαθμίσει την ποιότητα των  θεσμών του  που ρυθμίζουν υποχρεωτικά τις σχέσεις των ανθρώπων στην κοινωνία του.

Εκχριστιανίζοντας τους θεσμούς ως προς το περιεχόμενό τους, βοηθούμε τον αγώνα του κάθε πιστού να βελτιώσει τον εαυτό του. Αντίθετα εάν οι θεσμοί γίνουν χειρότεροι τότε έχουμε και πισωγυρίσματα στο ήθος των πολιτών. Το διαπιστώνουμε αυτό στην  ιστορική πορεία των  20 αιώνων της ανθρωπότητας  από την εμφάνιση επί γης της Εκκλησίας του Χριστού.

Η έμπρακτη άρνηση, παρά τις υποκριτικές διακηρύξεις, των αξιών που ο Χριστός μας έδωσε, της αγάπης, της αδελφοσύνης, της συνεργασίας, της ελευθερίας, της ισότητας  των ανθρώπων, της διακονίας  αντί της εξουσίας, από τις ηγεσίες της ανθρωπότητας οδήγησαν στην επί 20 αιώνες καταπίεση εξαθλίωση και υποδούλωση των λαών της Γης, στον σκοταδιστικό Μεσαίωνα, στην αποικιοκρατία στον υλιστικό διαφωτισμό, στους εθνικισμούς, τους φοβερούς πολέμους με κορύφωμα τους δύο παγκοσμίους και τον προδιαγραφόμενο με βάση τα εξελισσόμενα ανθρωποκτόνα γεγονότα τρίτον.

Έτσι, οι νοοτροπίες των ανθρώπων στο διάβα αυτών των αιώνων ελάχιστα  βελτιώθηκαν όπως  βεβαίως και οι θεσμοί που απλώς απατηλά άλλαξαν ονόματα και όχι ουσία.  Όμως με βάση την πίστη μας πρέπει να έχουμε την βεβαιότητα, ότι το τέλος της ιστορικής πορείας θα είναι  ο εξοβελισμός των ανθρωποκτόνων νοοτροπιών και θεσμών από τις ανθρώπινες κοινωνίες.

Ο στόχος αυτός αναφέρεται και  στις προφητείες που περιέχονται στην Αγία Γραφή (Μιχ. Δ. 1-8, Δαν. Β 1-46, Ψαλμ. Νστ΄1-10, Ησαϊας Β 2-4 κ.α.) όπου προλέγεται ότι οι λαοί και τα έθνη “θα κατακόψωσι τας ρομψαίας αυτών εις άροτρα και τα δόρατα αυτών εις δρέπανα και ουκέτι μη αντάρει έθνος επί έθνος ρομφαίαν και ουκέτι μάθωσι πολεμείν …..και βασιλεύσει Κύριος”.  Στόχος, που θα υλοποιηθεί όταν “έλθει το πλήρωμα του χρόνου”.

Είναι η βεβαιότητα που μας έδωσε ο Κύριος στην επί του όρους ομιλία Του με την “Κυριακή Προσευχή”. Είναι ο τελικός επίγειος στόχος της Θείας Πρόνοιας δοσμένος από το ίδιο το στόμα του Κυρίου μας στην επί του Όρους ομιλία Του.  Αυτός είναι το “ελθέτω η Βασιλεία Σου γεννηθήτω το θέλημα Σου ως εν Ουρανώ και επί της Γης” (Ματθ. Κεφ. ΣΤ στ.  9-10).