• Με αφορμή την πολύ ενδιαφέρουσα ιατρική ημερίδα που πραγματοποιείται την ερχόμενη Δευτέρα στα Γιάννενα, με θέμα «Γυναίκα και Καρδιά» (σχετικά στην σελ. 7), τρεις διακεκριμένοι επιστήμονες που θα συμμετέχουν με εισηγήσεις τους στην εκδήλωση, γράφουν σήμερα σχετικά στον «Π.Λ.»:
***
Είναι γεγονός ότι οι περισσότερες γυναίκες φοβούνται τον καρκίνο του μαστού και νομίζουν ότι οι καρκίνοι είναι η πρώτη αιτία θανάτου. Αυτό όμως είναι λάθος: τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι σήμερα η συχνότερη και κύρια αιτία θανάτου στις γυναίκες τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκοσμίως. Μία στις τρεις γυναίκες πεθαίνει από την καρδιά της και οι θάνατοι που οφείλονται σε καρδιαγγειακές παθήσεις είναι σχεδόν

δεκαπλάσιοι από τους θανάτους που οφείλονται στον καρκίνο του μαστού.
Αρκετές από τις αιτίες των καρδιαγγειακών νοσημάτων αφορούν γυναικολογικά νοσήματα, όπως είναι η υποθαλαμική αμηνόρροια, το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών, η πρόωρη εμμηνόπαυση και η εμμηνόπαυση. Επίσης, επιπλοκές στη διάρκεια της κύησης, όπως είναι η προεκλαμψία και η ενδομήτρια καθυστέρηση της ανάπτυξης του εμβρύου, έχουν συσχετιστεί με αύξηση του κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα. Η οικονομική κρίση και το έντονο ψυχικό στρες που συνεπάγεται αποτελούν ένα επιπλέον σημαντικό επιβαρυντικό παράγοντα για τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Παρόλα αυτά, μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί ιδιαίτερα σημασία στην έγκαιρη ανακάλυψη των παραγόντων κινδύνου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα στις γυναίκες.
Η δυσλειτουργία του ενδοθηλίου των αγγείων έχει αποδειχθεί ότι συσχετίζεται με την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων και αποτελεί το πρώτο στάδιο της αθηρωματικής νόσου. Η στιβάδα αυτή μπορεί να δυσλειτουργεί σε γυναικολογικές παθήσεις που υπάρχουν αυξημένα ανδρογόνα και αντίσταση στην ινσουλίνη, όπως είναι το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών, καθώς και σε περιπτώσεις που δεν υπάρχουν οιστρογόνα, όπως είναι η υποθαλαμική αμηνόρροια, η πρόωρη εμμηνόπαυση και η εμμηνόπαυση.
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι η πιο συχνή ενδοκρινολογική διαταραχή των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Μία στις δέκα κοπέλες έχει σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Το σύνδρομο αυτό χαρακτηρίζεται από διαταραχές στον εμμηνορρυσιακό κύκλο (αμηνόρροια, δυσλειτουργικές αιμορραγίες), υπογονιμότητα, παχυσαρκία, υπερτρίχωση, ακμή και ανδρικού τύπου αλωπεκία. Tο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών αυξάνει τον κίνδυνο για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακά νοσήματα. Μελέτη που κάναμε στο Κληροδότημα Γεωργίου Μιχαηλίδη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων σε συνεργασία με τη Β’ Καρδιολογική Κλινική, τη Γυναικολογική Κλινική και την Ενδοκρινολογική Κλινική του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων, έδειξε ότι σε νέες κοπέλες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και μέση ηλικία τα 23 χρόνια υπάρχει σοβαρή δυσλειτουργία του ενδοθηλίου των αγγείων (Kravariti, Naka, Kalantaridou, et al. J Clin Endocrinol Metab 2005;90:5088).
Διαπιστώσαμε ότι η αγγειακή ενδοθηλιακή δυσλειτουργία στις νέες κοπέλες είχε σχέση με την προδιάθεση για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (αντίσταση στην ινσουλίνη) και τα επίπεδα της τεστοστερόνης και της χοληστερόλης. Στις κοπέλες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και φυσιολογικό σωματικό βάρος, η αγγειακή ενδοθηλιακή δυσλειτουργία είχε σχέση μόνο με την υπερανδρογοναιμία (δηλαδή τα επίπεδα της τεστοστερόνης και τη βαρύτητα της υπερτρίχωσης). Έτσι, στις κοπέλες που είχαν αυξημένο δείκτη μάζας σώματος δώσαμε θεραπεία με ευαισθητοποιητές ινσουλίνης για 6 μήνες και διαπιστώσαμε ότι αποκαταστάθηκε πλήρως η δυσλειτουργία του ενδοθηλίου των αγγείων (Naka, Kalantaridou, Kravariti et al. Feril Steril 2011;95:203). Στις λεπτόσωμες κοπέλες δώσαμε αντισυλληπτικά για να μειώσουμε τα ανδρογόνα και είδαμε επίσης ότι αποκαταστάθηκε η δυσλειτουργία του ενδοθηλίου των αγγείων (Naka, Kalantaridou, Bechlioulis, et al. Gynecol Endocrinol 2011;1-7).
Η υποθαλαμική αμηνόρροια παρατηρείται συνήθως μετά από γρήγορη απώλεια βάρους, σε καταστάσεις έντονου ψυχικού ή σωματικού στρες, καθώς και σε αθλήτριες με πολύ μικρό βάρος σώματος και έντονη άσκηση, όπως είναι οι αθλήτριες της ενόργανης γυμναστικής. Στις περιπτώσεις αυτές δεν παράγονται οιστρογόνα, με αποτέλεσμα να υπάρχει σοβαρού βαθμού δυσλειτουργία του ενδοθηλίου των αγγείων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι πριν λίγα χρόνια είχε δημοσιευτεί μία κλινική μελέτη στις ΗΠΑ, που στοίχισε 625 εκατομμύρια δολλάρια και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μετά την εμμηνόπαυση δεν πρέπει οι γυναίκες να λαμβάνουν ορμονική θεραπεία υποκατάστασης γιατί, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτες, αυξανόταν ο κίνδυνος για καρδιαγγειακά νοσήματα. Έτσι, μέσα σε χρόνο μηδέν πλημμύρισαν όλα τα διεθνή μέσα ενημέρωσης με τα αποτελέσματα της μελέτης και την προτροπή να σταματήσουν όλες οι γυναίκες να λαμβάνουν ορμονική θεραπεία υποκατάστασης. Τότε σχεδιάσαμε στο Κληροδότημα Γεωργίου Μιχαηλίδη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων μία μελέτη, στην οποία αποδείξαμε ότι η επίδραση την ορμονικής θεραπείας υποκατάστασης ήταν απαραίτητη και σωτήρια σε νέες γυναίκες με πρόωρη εμμηνόπαυση (οι οποίες είχαν υγιή αγγεία), ενώ αντίθετα η επίδραση ήταν βλαπτική σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας με εγκατεστημένη αθηρωματική νόσο, όπως ήταν και οι γυναίκες της αμερικανικής μελέτης που είχαν μέση ηλικία τα 63 έτη (Kalantaridou, Naka, Papanikolaou et al. J Clin Endocrinol Metab 2004;89:3907). Σήμερα οι κατευθυντήριες οδηγίες από όλους τους ευρωπαϊκούς και αμερικανικούς επιστημονικούς οργανισμούς έχουν υιοθετήσει τα αποτελέσματά μας και συστήνουν την ορμονική θεραπεία υποκατάστασης σε νέες γυναίκες με πρόωρη εμμηνόπαυση (μέχρι την ηλικία της φυσιολογικής εμμηνόπαυσης). Επίσης, αποδείξαμε ότι η ύπαρξη εξάψεων σε γυναίκες ηλικίας περίπου 50 ετών αποτελεί δείκτη καρδιαγγειακού κινδύνου (Bechlioulis, Kalantaridou, Naka, et al. J Clin Endocrinol Metab 2010;95:1199). Η θεραπεία με ορμονική υποκατάσταση αποκαθιστά την ενδοθηλιακή δυσλειτουργία (Bechlioulis, Naka, Kalantaridou et al. Maturitas 2012;71:389).

***
Για την καλύτερη ενημέρωση των γυναικών, το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων διοργανώνει επιστημονική εκδήλωση με θέμα «Γυναίκα και Καρδιά», τη Δευτέρα 7 Δεκεμβρίου στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ιωαννιτών. Κύριος ομιλητής της εκδήλωσης θα είναι ο Καθηγητής κ. Γεώργιος Χρούσος, ο οποίος θα μιλήσει για την επίδραση του στρες στη σύγχρονη Ελληνίδα.  Ο κ. Χρούσος είναι Καθηγητής Παιδιατρικής και Διευθυντής της Α’ Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών & Επικεφαλής Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας. Είναι ο πρώτος σε κατάταξη Έλληνας επιστήμων διεθνώς, ανάμεσα σε επιστήμονες υψηλού κύρους, όσον αφορά την επιρροή του σύμφωνα με τα στοιχεία της βάσης δεδομένων «Google Scholar Citations» και ανήκει στους 200 πλέον αναφερόμενους ιατρούς-επιστήμονες στον κόσμο, στον κατάλογο ISI highly cited στην Κλινική Ιατρική, στη Βιολογία και στη Βιοχημεία. O Καθηγητής κ. Χρούσος, έχει πραγματοποιήσει εξαιρετικά σημαντικό διεθνές ερευνητικό έργο σχετικά με το στρες και την επίδρασή του στις λειτουργίες του οργανισμού, καθώς και τη σύνδεσή του με την παχυσαρκία, το μεταβολικό σύνδρομο, την κατάθλιψη και τις αυτοάνοσες παθήσεις.  
Επίσης, ομιλητές στην εκδήλωση θα είναι ο Καθηγητής κ. Λάμπρος Μιχάλης, Διευθυντής της Β’ Καρδιολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, η Καθηγήτρια κυρία Σοφία Καλανταρίδου και η Επ. Καθηγήτρια κυρία Κατερίνα Νάκα. Η κυρία Νάκα θα παρουσιάσει τα αποτελέσματα των μελετών που έχουν δημοσιευθεί μέχρι σήμερα από την ερευνητική μας δουλειά στο Κληροδότημα Γεωργίου Μιχαηλίδη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, η κυρία Καλανταρίδου θα παρουσιάσει τις νέες ερευνητικές κατευθύνσεις και ο κ. Μιχάλης θα παρουσιάσει τις διαφορές που υπάρχουν στην έκβαση των διαφόρων καρδιαγγειακών νοσημάτων ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες. Τέλος, θα αναφερθούν τρόποι για να μειωθεί ο καρδιαγγειακός κίνδυνος των γυναικών και να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής και το προσδόκιμο επιβίωσης των γυναικών.

*     Η Σοφία Καλανταρίδου είναι Καθηγήτρια Μαιευτικής - Γυναικολογίας - Στείρωσης της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
    Η Κατερίνα Νάκα είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Καρδιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
    Ο Λάμπρος Μιχάλης είναι Καθηγητής Καρδιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και Διευθυντής της Β’ Καρδιολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων.