Όταν σήμανε η σάλπιγγα της επιστράτευσης και του πολέμου, πολλοί από τους πολεμιστές του μετώπου ήταν αθλητές και ποδοσφαιριστές των τοπικών ομάδων «Αβέρωφ» και «Ατρόμητος». Άλλοι πάλι, όταν γύρισαν από το μέτωπο και σταμάτησε ο πόλεμος, διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στο ποδόσφαιρο της Ηπείρου. Οι πρωταγωνιστές του τοπικού ποδοσφαίρου στη δεκαετία του ’50, είτε ως παράγοντες, προπονητές ή ποδοσφαιριστές, ήταν τα παιδιά του πολέμου, που έζησαν τα γεγονότα εκείνης της ταραγμένης δεκαετίας. 

Σύμφωνα με παλιότερες αφηγήσεις του αείμνηστου Κώστα Κόκκα, έχασαν τη ζωή τους στον πόλεμο του ’40 αλλά και στα μετέπειτα γεγονότα που ακολούθησαν οι Ντανάκας Ιωάννης του Ατρομήτου, Τσουρνάς Τιμολέων του Ατρομήτου, Καππάς Πέτρος του Αβέρωφ, Μακρής Στέφανος του Ατρομήτου και Οικονόμου Ευάγγελος του Αβέρωφ. Σύμφωνα με το λεύκωμα «Φωτογραφική διαδρομή ηπειρωτικού αθλητισμού 1918-1967» του Γεωργίου Δ. Φαρμάκη, πλην αυτών, έχασαν τη ζωή τους και άλλοι, όπως ο Κούρτιος Κων. του Αβέρωφ, ο αξιωματικός Αναγνωστόπουλος Δημ. του Αβέρωφ. Πολλοί ήταν και οι τραυματίες, όπως και αυτοί που πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Ο Ιωάννης Ρωμανέλης έμεινε ανάπηρος στον πόλεμο του ’40, αλλά ήταν από τους κορυφαίους παράγοντες στον Ατρόμητο, μέχρι και τη μέρα που παραδόθηκε η σκυτάλη στον ΠΑΣ Γιάννινα, το καλοκαίρι του 1966.

Έπεσαν και άλλοι στο πεδίο των μαχών

Πλην των Γιαννιωτών, και άλλοι ποδοσφαιριστές και αθλητές έχασαν τη ζωή τους στα βουνά της Αλβανίας, υπηρετώντας την πατρίδα. Συγκλονιστική είναι η ιστορία με τον ποδοσφαιριστή του Παναθηναϊκού Δημήτρη Πιερράκο, που σκοτώθηκε στις 18 Νοεμβρίου 1940 στη Διποταμιά στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Ήταν ασυρματιστής και σκοτώθηκε την ώρα που έγραφε γράμμα στη μάνα του, καθώς έπεσε οβίδα του ιταλικού πυροβολικού. Ο τάφος του εντοπίστηκε μετά από 10 χρόνια και τα οστά μεταφέρθηκαν στην Αθήνα. Σύμφωνα με τον ιστορικό και δημοσιογράφο Τάσο Κοντογιαννίδη, σκοτώθηκαν στο μέτωπο της Αλβανίας οι ποδοσφαιριστές του ΠΑΟΚ Νίκος Σωτηριάδης, Γεώργιος Βατίκης, ο Φώτιος Σκλήρης του Παναιγιάλειου, ο Κυριάκος Μαυρανεζούλης του Ολυμπιακού Βόλου, ο αμυντικός του Παναθηναϊκού Γεώργιος Αλεξανδρής, ο πρωταθλητής ξιφασκίας λοχαγός Φαβιέρος Κωνσταντινίδης, ο αθλητής των Φιλίππων Καβάλας Κρίτων Κονσουλίδης, ο δρομέας Αντώνιος Ελευθερίου και ο πρωταθλητής πυγμαχίας Σάββας Βενιέρης. Πολλοί γύρισαν τραυματίες, όπως ο βαλκανιονίκης Γ. Τζαμτζής και οι διεθνείς ποδοσφαιριστές Αποστολίδης, Καπόγιαννης, Ξένος (Παναθηναϊκού), Γρηγοράτος (Ολυμπιακού), Χατζησταυρίδης, Κοντούλης, Βαβάκης (ΑΕΚ), Μακράκης (Εθνικού Πειραιώς), Καλαμιώτης (Παναιγιάλειου), Παπαντωνίου (Απόλλωνα Αθηνών) και άλλοι.

Το ποδόσφαιρο στα χρόνια του πολέμου

Όταν στις 28 Οκτωβρίου 1940 ξεκίνησε ο πόλεμος με τους Ιταλούς, στα Γιάννινα υπήρχαν δύο ομάδες, ο «Αβέρωφ» και ο «Ατρόμητος», έχοντας και τμήματα αθλοπαιδιών. Δεν υπήρχαν οργανωμένα πρωταθλήματα, όχι μόνο στα Γιάννινα αλλά και σε όλη την Ελλάδα. Κάποια φιλικά παιχνίδια ή κάποια τουρνουά, απορροφούσαν την αθλητική δραστηριότητα. Με την κήρυξη του πολέμου, ασφαλώς σταμάτησε κάθε δραστηριότητα και τα σωματεία ήταν σε κατάσταση αποσύνθεσης. Τα παλικάρια ήταν στην πρώτη γραμμή του πυρός. Μετά τον πόλεμο του ’40 ακολούθησαν τα χρόνια της Κατοχής από Γερμανούς και Ιταλούς. Κάποιες φορές γίνονταν ποδοσφαιρικοί αγώνες στα Γιάννινα, μεταξύ Ελλήνων παικτών τοπικών ομάδων και Γερμανών στρατιωτών. Πολλές μαρτυρίες γι’ αυτό άφησε ο παλιός ποδοσφαιριστής του «Αβέρωφ» Κώστας Κόκκας, που έφυγε από τη ζωή πριν από 9 χρόνια. Σε παλιότερες συνεντεύξεις που έδωσε στον υπογράφοντα, εξιστόρησε και τα εξής: «Παίζαμε ποδόσφαιρο με τους Ιταλούς και τους Γερμανούς.

 Συνήθως με τους Ιταλούς κάναμε εμείς μια ομάδα και παίζαμε κόντρα με τους Γερμανούς στρατιώτες. Και αυτό γινόταν 2-3 φορές την εβδομάδα. Μάλιστα γινόταν δυνατά παιχνίδια. Μπορεί εκείνοι οι Γερμανοί στα θέρετρα του πολέμου να έκαναν διάφορα αλλά στο γήπεδο συμπεριφερόταν ως ίσοι απέναντί μας και όχι ως κατακτητές. Εδώ φαίνεται και η αξία του αθλητισμού που γκρεμίζει τα τείχη των πολέμων και ενώνει τους λαούς. Μετά τα παιχνίδια ποδοσφαίρου που παίζαμε, μας άφηναν να κάνουμε μπάνιο, μας έδιναν να φάμε αλλά και να πάρουμε τρόφιμα για τα σπίτια μας. Έτσι εμείς για να εξασφαλίσουμε τα τρόφιμα μέσω ενός διερμηνέα που είχαμε κλείναμε συνεχώς παιχνίδια μαζί τους για να βρούμε και τροφή».

Έτσι πέρασε η ταραγμένη δεκαετία του ’40. Μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου, άρχισε και πάλι η αθλητική δραστηριότητα στην περιοχή μας. Το 1952 ιδρύθηκε η ΕΠΣΗΠ και ξεκίνησαν τα πανηπειρωτικά πρωταθλήματα. Δραστηριοποιήθηκαν πάλι οι ομάδες «Αβέρωφ» και «Ατρόμητος», ενώ το 1953 ιδρύθηκε και ο Ολυμπιακός, φτάνοντας στη δεκαετία του ’60 με τη συγχώνευση των ομάδων και την δημιουργία του ΠΑΣ Γιάννινα.