Μετά τις πρώτες αναγνωριστικές επιφυλάξεις οι αγκαλιές άνοιξαν, οι καρδιές φτερούγισαν και οι μνήμες αναθερμάνθηκαν, μακρινές όμως αλλά καθοριστικές μνήμες για τον καθένα μας: το κτήριο στη Δομπόλη, οι καθηγητές μας, οι αγωνίες μας, τα διαβάσματά μας, οι πρώτες μας αγάπες, τα οράματά μας, οι φιλίες μας, η πολιτική μας διαμόρφωση.

Έξι μήνες μείναμε τότε σε δημοκρατικό περιβάλλον, ώσπου μια Παρασκευή, 21 Απριλίου, μας ξημέρωσε αιφνιδίως μια δικτατορία, που μας κράτησε στο γύψο ως την αποφοίτησή μας και μετά. Θυμάμαι εκείνο το πρωινό που συγκεντρωθήκαμε αγωνιούντες στην αυλή του Πανεπιστημίου για να καταλάβουμε τι συμβαίνει. Θυμάμαι και τον ηγέτη του τότε φοιτητικού κινήματος Λαοκράτη Βάσση να εκφωνεί πύρινους λόγους για να μας κρατήσει ψηλά το φρόνημα. Και τον καθηγητή Δημ. Λουκάτο να προσπαθεί να μας ηρεμήσει, φοβούμενος μη μας κλείσουν το νεοϊδρυόμενο Πανεπιστήμιο.

Ήταν σημαδιακή και καθοριστική εκείνη η μέρα. «Κι έρχεται η στιγμή για ν' αποφασίσεις με ποιούς θα πας και ποιούς θ' αφήσεις», που μας συμβούλευε κι ο στίχος του πρωτοποριακού τότε Διονύση Σαββόπουλου. Κι άλλοι ταχθήκαμε στο πλευρό των φωτισμένων δασκάλων μας Φάνη Κακριδή, Σωτήρη Δάκαρη, Μανόλη Παπαθωμόπουλου, που ετίθεντο από τους δικτάτορες σε περιοδική «διαθεσιμότητα» (=αργία), αλλά και στο πλευρό των συμφοιτητών μας Λαοκράτη Βάσση, Κώστα Βάσσου και Λάκη Παπαϊωάννου, που εσύροντο στο Στρατοδικείο Ιωαννίνων και οδηγούνταν στις φυλακές.

Υπήρξαν όμως και κάποιοι λίγοι που ακολούθησαν την φορά των πραγμάτων, την «ασφάλειά» τους και συνεργάστηκαν, ως διορισμένοι, με τον περιβόητο Υπουργό Παιδείας Γκαντώνα για το «εθνοσωτήριο» έργο του.

Και μέσα σ' αυτό το ζοφερό πολιτικό κλίμα οι καθηγητές μας επιτελούσαν ωστόσο το μορφωτικό τους έργο και μας εξόπλισαν με μια ισχυρή και ουσιαστική φιλολογική κα παιδαγωγική «αρματωσιά», στην οποία στηριχτήκαμε στην 35ετή καθηγητική μας καριέρα. Κι ο καθένας μας στη συνέχεια διέγραψε το δικό του βεληνεκές κι άφησε το αποτύπωμά του στην παιδεία αλλά κυρίως στις ψυχές των μαθητών του.

Ξεκινήσαμε την πορεία μας στην εκπαίδευση με οράματα, με καημό και μεράκι, για ένα δημόσιο Σχολείο δημοκρατικό, με ανοιχτούς ορίζοντες και προοπτικές. Γνωρίσαμε δεκάδες Υπουργούς Παιδείας, αμέτρητα νομοθετήματα και «μεταρρυθμίσεις», που η μια αναιρούσε την άλλη, που όλες υπόσχονταν αναβάθμιση και εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης, αλλά έλειπε ένας μακρόπνοος, μελετημένος σχεδιασμός και καταλήξαμε σήμερα σ' ένα δημόσιο Λύκειο π.χ. που δεν μορφώνει αυτοτελώς τον έφηβο, αλλά αναφέρεται στο πώς θα εισαχθεί στο Πανεπιστήμιο, συνεπικουρούμενος από φροντιστηριακά και ιδιαίτερα ακριβοπληρωμένα γιατροσόφια.

Και κάτι για τις σημερινές ποικιλώνυμες Φιλοσοφικής Σχολές: στην εποχή μας ήταν οι κορυφαίες των θεωρητικών σπουδών και οι απόφοιτοι διορίζονταν αμέσως. Σήμερα ο μέσος όρος εισαγωγής είναι χαμηλός, εγγράφονται λιγότεροι, φοιτούν κανονικά ελάχιστοι και απομένουν στην ουρά αδιοριστίας για χρόνια. Από παλιότερη έρευνά μου ως Σύμβουλος εκπ/σης υπολογίζω ότι σήμερα πρέπει να είναι αδιόριστοι πάνω από 100.000 (!). Προς τι, λοιπόν, συνεχίζουμε την τόση παραγωγή φιλολόγων αλλά και άλλων ειδικοτήτων;

Αν θυμάμαι ωστόσο μια ουσιαστική μεταρρύθμιση, είναι αυτή του φωτισμένου εκείνου δασκάλου Ευάγγελου Παπανούτσου, Γραμματέα του Υπουργείου Παιδείας το 1964, με τον Λ. Ακρίτα και τον Γ. Μυλωνά, στην κυβέρνηση του Γέρου της Δημοκρατίας. Με την καθιέρωση του Ακαδημαϊκού Απολυτηρίου, που αξιοκρατικά λειτουργώντας ανέδειξε και τα αγροτόπαιδα της επαρχίας, καταργώντας αδικίες, ρουσφέτια και ημετέρους. 

Καιρός είναι να επικαιροποιήσουμε τα οράματά τους, εναρμονίζοντάς τα με την εποχή μας. Γιατί και πάλι η δημόσια παιδεία μας παρακμάζει επικίνδυνα. Έχουμε χρέος εθνικό.

* * *

Ολοκληρώνοντας αυτές τις αναμνήσεις, σκέψεις και προβληματισμούς μου ως παλιός δάσκαλος, θέλω να ευχαριστήσω τους καλούς μου παλιούς συμφοιτητές Βασίλη Στεργίου, Ευρυδίκη Καρακώστα και τον Ανδρέα Κρητικό για την πρωτοβουλία του ανταμώματος και τον κόπο τους για τη διοργάνωσή του.