Η αιτιοπαθογένεια των ρευματικών νοσημάτων είναι πολυπαραγοντική. Συμμετέχουν ορμονικοί, γενετικοί, ψυχολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Μεταξύ των περιβαλλοντικών παραγόντων και των παραγόντων που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η διατροφή. Πολλές μελέτες έδειξαν ότι η διατροφή επηρεάζει το μικροβίωμα του εντέρου που έχει σημαντικό ρόλο στην παθογένεια των νοσημάτων αυτών όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, οι σπονδυλοαρθροπάθειες, ο λύκος και άλλες. 

Το μικροβίωμα του εντέρου (παλαιά ονομασία εντερική χλωρίδα) είναι ένα σύνολο πολυάριθμων μικροοργανισμών (βακτηριδίων, μυκήτων, ιών) που ζουν αρμονικά στο πεπτικό μας σύστημα και περιλαμβάνουν καλά μικρόβια και «μη ωφέλιμα μικρόβια». Συγκεκριμένα, υπάρχουν συμβιωτικοί μικροοργανισμοί, δηλαδή ωφελούνται οι ίδιοι, αλλά ωφελούμαστε και εμείς από αυτά. Άλλοι μικροοργανισμοί είναι παθογόνοι, δηλαδή μπορεί να βλάψουν την υγεία μας. Για τον λόγο αυτό υπάρχει μια ισορροπία μεταξύ των μικροοργανισμών του μικροβιώματος, δηλαδή των καλών και των μη ωφέλιμων. 

Όμως η διατροφή και άλλοι παράγοντες όπως η λήψη φαρμάκων (αντιβιοτικά, στεροειδή) αλλάζουν την ισορροπία αυτή οπότε παρατηρείται αύξηση ορισμένων παθολογικών μικροοργανισμών όπως τα Protobacteria, Bolophilla, Enterobacteriaceae και μείωση των ωφέλιμων όπως ο Lactobacillus, Bacillus Bifidus, Enterococcus και άλλοι. Αυτή η ανισορροπία μεταξύ των μικροοργανισμών του πεπτικού συστήματος ονομάζεται δυσβίωση. Η δυσβίωση έχει συσχετιστεί με την παθογένεια και την εκδήλωση διαφόρων ρευματικών νοσημάτων όπως ο λύκος, η ρευματοειδής αρθρίτιδα και άλλων. 

Η δυτικού τύπου διατροφή (ΔΤΔ) είναι πολύ ανεπτυγμένη στις περισσότερες χώρες του δυτικού κόσμου και περιλαμβάνει την λήψη επεξεργασμένων τροφίμων που περιέχουν άμυλο (σάκχαρο), τυποποιημένα τρόφιμα, πολλά κρέατα και τροφές πλούσιες σε κορεσμένα λιπαρά οξέα, αλάτι καθώς και αλκοόλ. Η ΔΤΔ μπορεί να έχει αρνητικές επιδράσεις στο μικροβίωμα του εντέρου, προκαλώντας δυσβίωση, η οποία μπορεί να συνοδεύεται από γαστρεντερικά συμπτώματα όπως μετεωρισμό της κοιλιάς, πόνο, δυσπεψία, ερυγές και διαταραχές κενώσεων. Αντίθετα η Μεσογειακή διατροφή (ΜΔ) περιλαμβάνει το ελαιόλαδο, πολλές σαλάτες, χορταρικά, δημητριακά μη επεξεργασμένα, μικρές ποσότητες υδατανθράκων, γαλακτοειδών, πουλερικών και ελάχιστες ποσότητες κόκκινου κρέατος. Περιλαμβάνει επίσης την λήψη ψαριών και μικρή ποσότητα οινοπνεύματος, όπως το κρασί. 

Η Μεσογειακή Διατροφή έχει ευεργετικά αποτελέσματα στο μικροβίωμα του εντέρου, αλλά έχει και αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές ιδιότητες που οφείλονται στα ω3 λιπαρά οξέα. Τροφές πλούσιες σε ω3 λιπαρά είναι τα ψάρια όπως η σαρδέλα, ο γαύρος, ο σολομός λιγότερο η τσιπούρα, το ελαιόλαδο και οι ελιές. Μελέτες έδειξαν ότι η ΜΔ έχει αντιφλεγμονώδη δράση γιατί μειώνει την έκφραση και παραγωγή των προ-φλεγμονωδών κυτταροκινών όπως την ιντερλευκίνη  (IL)-1, την IL-6, τον παράγοντα νέκρωσης των όγκων (TNF), που είναι υπεύθυνες για την εκδήλωση και έκφραση των ρευματικών νοσημάτων. 

Νεότερες μελέτες από την Σουηδία σε ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα έδειξαν ευεργετικά αποτελέσματα με την λήψη της ΜΔ σε αυτούς του ασθενείς. Συγκεκριμένα, οι ερευνητές μελέτησαν δυο ομάδες ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα με τα ίδια δημογραφικά, κλινικά και εργαστηριακά χαρακτηριστικά και με την ίδια θεραπευτική αγωγή για τη νόσο. Στη μια ομάδα ασθενών συστήθηκε να λαμβάνουν ΜΔ από το νοσοκομείο που γινόταν η μελέτη, ενώ η άλλη ομάδα συνέχισε να λαμβάνει μια συνηθισμένη καθημερινή διατροφή. Έξι μήνες αργότερα, οι ασθενείς που λάμβαναν ΜΔ είχαν σημαντική  βελτίωση στον πόνο των αρθρώσεων, στην δραστηριότητα της νόσου και είχαν ελάττωση των δεικτών φλεγμονής, συγκριτικά με την άλλη ομάδα ασθενών που λάμβανε την καθημερινή διατροφή. Για τον λόγο αυτό πολλές ρευματολογικές εταιρίες όπως η Γαλλική εταιρεία ρευματολογίας, η  Ελληνική εταιρεία ρευματολογίας, το Εθνικό ινστιτούτο αριστείας για την υγεία και πρόνοια (NICE) του Ηνωμένου Βασίλειου, αλλά και η  Ευρωπαϊκή ένωση κατά των ρευματισμών (EULAR) συστήνουν την λήψη της ΜΔ σε όλους τους ασθενείς με ρευματικές παθήσεις. 

Είναι γνωστό επίσης ότι η ΜΔ έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως στοιχείο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας. Να σημειώσουμε επίσης ότι οι ασθενείς με ρευματικά νοσήματα, όταν η νόσος δεν ελέγχεται με την θεραπευτική αγωγή, έχουν μεγάλο κίνδυνο να αναπτύξουν καρδιαγγειακά νοσήματα όπως στεφανιαία νόσο, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια και άλλα. Από την άλλη μεριά όμως, είναι γνωστά τα ευεργετικά αποτελέσματα της ΜΔ στις καρδιαγγειακές παθήσεις. Επομένως, η έγκαιρη και αποτελεσματική θεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενών με ρευματικά νοσήματα και η σύσταση για την λήψη της ΜΔ βοηθάει όχι μόνο στην καλύτερη έκβαση των νοσημάτων αλλά και στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επιπλοκών των ρευματικών παθήσεων.