Αναδρομές

Η Ελληνική Σημαία…

Η  σημαία αντιπροσωπεύει το κυρίαρχο κράτος και συμβολίζει την κεντρική εξουσία, την επικράτεια όπου ασκείται η εξουσία και τον λαό. Σύμφωνα με το βιβλίο του Εμμανουήλ Λυκούδη (1912), η σημαία ενσαρκώνει το σύμβολο της πατρίδος. Η ίδια άποψη διατυπώνεται και στη Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια. 

Πρώτη φορά, ελληνική σημαία υψώθηκε από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, κατά την έναρξη της Επανάστασης στη Μολδοβλαχία το 1821. Η σημαία αυτή είχε τρεις λωρίδες με χρώματα από πάνω προς τα κάτω, κόκκινο, λευκό και μαύρο (περιγράφεται με ακρίβεια στο Παράρτημα του Συντάγματος του Ρήγα).

 

31 Οκτ 2026 • 10:00
Η Ελληνική Σημαία…

Παράσταση αυτής της σημαίας δίνεται σε χειρόγραφο του 1807. Στο μέσον (λευκό) υπήρχε το ρόπαλο του Ηρακλή και αμέσως επάνω του τρεις σταυροί στο ίδιο ύψος. Σε άλλη αναπαράσταση (σε σχέδιο Louis Dupre) εμφανίζεται ο αγωνιστής Νικόλαος Μητρόπουλος να κρατά με το αριστερό του χέρι τη τρίχρωμη σημαία του Ρήγα και με το δεξί το ξίφος του. Τα χρώματα της ανωτέρω σημαίας δίνονται με την αντίστροφη φορά, δηλαδή στο κάτω μέρος το κόκκινο, στη μέση το λευκό και στο επάνω τα μαύρο. Ο στρατιωτικός κανονισμός του Νικολάου Υψηλάντη (σύμφωνα με αναφορά του Φιλήμονα), ερμηνεύει ότι το άσπρο αντιπροσωπεύει την αθωότητα της δίκαιης επιχείρησης των Ελλήνων κατά των τυράννων, το μαύρο τον υπέρ της πατρίδας και ελευθερίας θάνατο και το κόκκινο την αυτεξουσιότητα του Ελληνικού Λαού και τη χαρά του που πολεμά για την Ανάσταση της πατρίδος του. Ο Ρήγας ερμήνευσε στο Σύνταγμά του τη σημασία του κόκκινου, αναφέροντας ότι αντιπροσωπεύει την αυτοκρατορική πορφύρα. 

Ο Φιλήμων και ο Τρικούπης, τονίζουν ότι στις 26 Φεβρουάριου 1821 υψώθηκε η σημαία της Επανάστασης, χωρίς όμως να αναφέρουν αν πρόκειται για την τρίχρωμη σημαία του Ρήγα Φεραίου. Το ρόπαλο και οι τρεις σταυροί που προτάθηκαν από τον τελευταίο και τροποποιήθηκαν κατά τον ακόλουθο τρόπο: Στην μία πλευρά υπήρχε ο σταυρός και οι εικόνες των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης με την επιγραφή «εντούτω νίκα» και από την άλλη πλευρά το σύμβολο του φοίνικα με τη φράση «Εκ της στάκτης μου αναγεννώμαι». Ο Τρικούπης δίνει την ίδια περιγραφή, πλην όμως από την πλευρά των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης δεν υπάρχει σταυρός. 

Την 15η Μαρτίου 1822 στην Κόρινθο με διακήρυξη του Προέδρου του Εκτελεστικού Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου και με υπογραφή του Θεοδώρου Νέγρη ως Αρχιγραμματέα της επικρατείας καθιερώθηκε η σημερινή ελληνική σημαία. Η προσωρινή διοίκησης της Ελλάδος με αυτόν τον τρόπο προσπάθησε να καταδείξει την ύπαρξη κρατικής οντότητας στην Ελλάδα. Από τη μεταπολίτευση και αργότερα καθιερώθηκε ως μοναδική επίσημη σημαία του ελληνικού κράτους, αυτή της θαλάσσης.

Ο στρατιωτικός όρκος, ο οποίος καθιερώθηκε με το Σύνταγμα του 1844 αναφέρεται για την Εθνική Σημαία: «να υπερασπίζω με πίστιν και αφοσίωσιν μέχρι της τελευταίας ρανίδος του αίματός μου τας σημαίας να μη τας εγκαταλείπω μηδέ ν’ αποχωρίζομαι ποτέ από αυτάς». Εντύπωση προκαλεί ο πληθυντικός αριθμός περί σημαιών στον όρκο. Δεν είναι σίγουρο τι ακριβώς εννοούσαν οι συντάκτες τους. Ο πληθυντικός αριθμός δικαιολογείται αν λάβουμε υπόψη μας ότι κάθε τάγμα είχε τη δική του πολεμική σημαία. Σύμφωνα με την τακτική της εποχής οι σημαίες των ταγμάτων της γραμμής χρησίμευαν ως σημεία ενώσεως (συνδέσμου) των ανδρών, οι οποίοι δεν μπορούσαν να αποσπαστούν από αυτές χωρίς διαταγή. 

Μια άλλη άποψη αποτελεί το γεγονός ότι το 1822 καθιερώθηκαν τριών ειδών σημαίες: της ξηράς, του πολεμικού ναυτικού και του εμπορικού ναυτικού. Σύμφωνα με τις δύο προαναφερθείσες απόψεις η πρώτη συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες. Με άλλες λέξεις, οι στρατιώτες όφειλαν να υπερασπίζουν με αυταπάρνηση τις πολεμικές σημαίες των ταγμάτων και συνταγμάτων τους.

Θα πρέπει να παρατηρηθεί ότι πολεμικές σημαίες έχουν μόνο οι μονάδες ελιγμού, δηλαδή το Πεζικό και το Ιππικό (σήμερα Τεθωρακισμένα). Το Πυροβολικό ποτέ δεν είχε και ποτέ δεν έχασε καμία σημαία. Το Ελληνικό Ιππικό απώλεσε τη σημαία του, στη μάχη της Καρύστου. Ο σημαιοφόρος επί κεφαλής ενός τμήματος, κατά τη διάρκεια μιας επέλασης εγκαταλείφθηκε μόνος του και κυκλώθηκε από Τούρκους ιππείς (Ντελήδες). Δεν είχε άλλο όπλο για να αμυνθεί και χρησιμοποίησε τον κοντό της σημαίας, σαν δόρυ κατά των αντιπάλων. Σε κάποιο χτύπημα του σε ένα Τούρκο ιππέα ο κοντός σφηνώθηκε στο σώμα του. Ο σημαιοφόρος στην προσπάθεια του να τον αποσπάσει έπεσε νεκρός επί της σημαίας στη θέση Λυκόρευμα. Ο διοικητής του Ιππικού του Τακτικού Σώματος Επίλαρχος Regnault επιτέθηκε με τους Ιππείς του και νίκησε τους Τούρκους, αλλά δεν κατόρθωσε να πάρει πίσω τη σημαία. 

Βεβαιότατα η προαναφερθείσα φράση περί σημαιών συνδέεται στενά με την αρχή του στρατιωτικού όρκου «Ορκίζομαι να φυλάττω πίστη εις την Πατρίδα». Η θεμελιακή έννοια που κυριαρχεί μέσα στον όρκο είναι αυτή της πατρίδας. Ως πατρίδα νοείται η ύπαρξη νόμιμης εξουσίας και η αφοσίωση των ανθρώπων στους δεσμούς τους προς την εθνική γη, την επικράτεια του κράτους τους, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό είναι ευνομούμενο για να εκτελέσει τον προορισμό του και συγκεκριμένα να παρέχει εγγυήσεις για την ασφάλεια και την ευημερία των πολιτών του. 

Το άλλο κυρίαρχο σημείο είναι η έννοια της πίστης, η οποία αναφέρεται στον εσωτερικό κόσμο του κάθε ανθρώπου και αποτελεί το ουσιωδέστερο θεμέλιο της θρησκείας. Αποτελεί βασική έννοια μέσα στον όρκο και επαναλαμβάνεται τρεις φορές. Η έννοια της πίστης ερμηνεύεται ως:  α. Η παραδοχή της αλήθειας ενός πράγματος. β. Η σταθερή προσήλωση (ψυχική και σωματική) σε ένα αντικείμενο συγκεκριμένο ή αφηρημένο. γ. Η πεποίθηση ή η εμπιστοσύνη σε μια ιδεολογία ή σε ένα πρόσωπο.

Επομένως, χωρίς να υπάρχει η πατρίδα δεν υπάρχει κυρίαρχη σημαία. Η σημαία αντιπροσωπεύει την πατρίδα και στην πράξη καλείται ο στρατιώτης να την υπερασπιστεί «μέχρι της τελευταίας ρανίδος του αίματός» του μέσω του συμβόλου της.

 

Κώστας Βαρζώκας

Το καθημερɩνό ενημερωτɩκό δελτίο της Ηπείρου
στο email σου.