Η γεωγραφική θέση της χώρας δεν επέτρεπε εφησυχασμό. Η Βουλγαρία και η Αλβανία αποτελούσαν πιστούς συμμάχους της Σοβιετικής Ένωσης, ενώ η Γιουγκοσλαβία, παρά τη ρήξη του Τίτο με τον Στάλιν το 1948, παρέμενε κομμουνιστικό κράτος με ιδιαίτερη βαρύτητα στις βαλκανικές εξελίξεις. Μέσα σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η Αθήνα έπρεπε να ισορροπήσει ανάμεσα στη συμμετοχή της στη δυτική συμμαχία και στη διατήρηση λειτουργικών σχέσεων με τα γειτονικά κράτη. Η πρώτη και σημαντικότερη προτεραιότητα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής υπήρξε η ασφάλεια. Η εμπειρία του Εμφυλίου δημιούργησε έντονη ανησυχία για πιθανή αναβίωση του κομμουνιστικού κινδύνου. Η ένταξη στο ΝΑΤΟ το 1952 δεν αποτελούσε μόνο πολιτική επιλογή αλλά και στρατηγική αναγκαιότητα. Η χώρα απέκτησε ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας, στρατιωτική βοήθεια και δυνατότητα εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων. Παράλληλα, επιδίωξε τη δημιουργία περιφερειακών συμμαχιών, όπως το Βαλκανικό Σύμφωνο Ελλάδας–Τουρκίας–Γιουγκοσλαβίας το 1953.  

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέλιξη των σχέσεων με τη Γιουγκοσλαβία. Παρά το γεγονός ότι κατά τον ελληνικό Εμφύλιο το καθεστώς του Τίτο είχε στηρίξει τον Δημοκρατικό Στρατό, η απομάκρυνσή του από τη Μόσχα δημιούργησε νέα δεδομένα. Η Αθήνα αντιλήφθηκε γρήγορα ότι μια ανεξάρτητη Γιουγκοσλαβία μπορούσε να λειτουργήσει ως ανάχωμα απέναντι στη σοβιετική επέκταση. Έτσι, ένας πρώην αντίπαλος μετατράπηκε σταδιακά σε σημαντικό περιφερειακό εταίρο. Βεβαίως, οι διαφωνίες δεν εξαφανίστηκαν. Το Μακεδονικό παρέμεινε μόνιμη πηγή έντασης, καθώς η ύπαρξη της Λαϊκής Δημοκρατίας της Μακεδονίας εντός της γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας προκαλούσε έντονες ανησυχίες στην ελληνική πλευρά. Ωστόσο, οι οικονομικές σχέσεις, το εμπόριο, οι μεταφορές και οι πολιτιστικές ανταλλαγές αναπτύχθηκαν σημαντικά.  

Διαφορετική υπήρξε η περίπτωση της Βουλγαρίας. Η στενή σύνδεσή της με τη Σοβιετική Ένωση και οι ιστορικές μνήμες των βουλγαρικών διεκδικήσεων στη Μακεδονία και τη Θράκη διατηρούσαν υψηλό επίπεδο καχυποψίας στις ελληνοβουλγαρικές σχέσεις. Παρόλα  αυτά, από τη δεκαετία του 1960 ξεκίνησε μια σταδιακή διαδικασία εξομάλυνσης. Οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνίες για το εμπόριο, τις μεταφορές, τις τηλεπικοινωνίες και τον τουρισμό, ενώ η οικονομική συνεργασία χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

Η εξέλιξη αυτή ανέδειξε μια σημαντική μεταβολή της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής: χωρίς να εγκαταλείπει τις ανησυχίες της για την ασφάλεια, η Αθήνα άρχισε να αξιοποιεί τη διπλωματία και την οικονομική συνεργασία ως μέσα σταθεροποίησης της περιοχής.  

Ακόμη πιο δύσκολες υπήρξαν οι σχέσεις με την Αλβανία του Ενβέρ Χότζα. Η απομονωμένη φύση του καθεστώτος, η εκκρεμότητα του εμπολέμου και κυρίως το ζήτημα της ελληνικής εθνικής μειονότητας στη Βόρεια Ήπειρο διατηρούσαν το κλίμα έντασης. Παρά τις δυσκολίες, η Ελλάδα απέφυγε ακραίες συγκρούσεις, επιδιώκοντας να διατηρεί ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας. Η σταδιακή βελτίωση των σχέσεων κατά τη δεκαετία του 1980 απέδειξε ότι ακόμη και οι πιο δύσκολες διπλωματικές υποθέσεις μπορούσαν να προχωρήσουν μέσω του διαλόγου και της υπομονής.  

Η Μεταπολίτευση αποτέλεσε καθοριστικό σημείο καμπής για την ελληνική βαλκανική πολιτική. Με την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1974 και κυρίως με την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα το 1981, η χώρα απέκτησε νέο διεθνή ρόλο. Η Αθήνα δεν λειτουργούσε πλέον αποκλειστικά ως προκεχωρημένο φυλάκιο της Δύσης, αλλά και ως γέφυρα ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τις βαλκανικές χώρες. Την ίδια περίοδο, η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου επιχείρησε να ακολουθήσει μια πιο πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική. Χωρίς να αμφισβητεί τη συμμετοχή της χώρας στους δυτικούς θεσμούς, ενίσχυσε τις σχέσεις με κράτη του ανατολικού μπλοκ, προωθώντας τη συνεργασία σε οικονομικό, πολιτιστικό και πολιτικό επίπεδο. Το εμπόριο, ο τουρισμός και οι μεταφορές αναδείχθηκαν σε βασικά εργαλεία περιφερειακής πολιτικής.  

Η μεγαλύτερη ίσως αλλαγή της περιόδου ήταν η σταδιακή διεύρυνση της έννοιας της ασφάλειας. Στις πρώτες δεκαετίες του Ψυχρού Πολέμου, η ασφάλεια ταυτιζόταν σχεδόν αποκλειστικά με τη στρατιωτική ισχύ και τις συμμαχίες. Από τη δεκαετία του 1970 και ιδιαίτερα μετά τη Μεταπολίτευση, η ελληνική διπλωματία άρχισε να αντιλαμβάνεται ότι η ειρήνη μπορεί να οικοδομηθεί και μέσα από την οικονομική αλληλεξάρτηση, τις πολιτιστικές ανταλλαγές και τη διαρκή επικοινωνία μεταξύ των κρατών. Βέβαια, ζητήματα όπως το Μακεδονικό και η προστασία της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία δεν έπαψαν ποτέ να απασχολούν την ελληνική εξωτερική πολιτική. 

Σήμερα, περισσότερο από τριάντα χρόνια μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η περίοδος εκείνη εξακολουθεί να προσφέρει πολύτιμα διδάγματα. Η Ελλάδα απέδειξε ότι ακόμη και σε ένα ιδιαίτερα ασταθές διεθνές περιβάλλον μπορεί να συνδυάζει την υπεράσπιση των εθνικών της συμφερόντων με την ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας. Η πορεία από την καχυποψία προς τον διάλογο και από την αποκλειστική έμφαση στη στρατιωτική ασφάλεια προς την οικονομική και πολιτική συνεργασία αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη παρακαταθήκη της ελληνικής βαλκανικής πολιτικής. 

Σε μια εποχή όπου τα Βαλκάνια εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις, η ιστορική εμπειρία του Ψυχρού Πολέμου υπενθυμίζει ότι η σταθερότητα δεν επιτυγχάνεται μόνο με ισχυρές συμμαχίες, αλλά και με διαρκή διπλωματία, αμοιβαίο σεβασμό και περιφερειακή συνεργασία. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα που αφήνει η ελληνική εξωτερική πολιτική της περιόδου εκείνης.