Συγκεντρώνει μόλις το 4% των επισκέψεων της χώρας και μόνο το 2% των διανυκτερεύσεων και των εισπράξεων, με τη μέση διαμονή να περιορίζεται σε δύο μόλις βράδια. Ο επισκέπτης έρχεται στα Ιωάννινα, θαυμάζει τη λίμνη  Παμβώτιδα και φεύγει. Κι όμως, ακριβώς σε αυτή την υστέρηση κρύβεται ίσως η μεγαλύτερη αναπτυξιακή ευκαιρία του τόπου.

Η υστέρηση ως ευκαιρία

Η Ήπειρος τρέχει πλέον ταχύτερα από τον εθνικό μέσο όρο: το 2024 οι επισκέψεις της αυξήθηκαν κατά 20% έναντι 9% πανελλαδικά, οι διανυκτερεύσεις κατά 25% έναντι μόλις 1%, και οι εισπράξεις κατά 19% έναντι 4%. Ξεκινά όμως από πολύ χαμηλή βάση, φαίνεται ότι η μέση τιμή μεταφράζει την απώλεια εσόδων. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα έρθουν περισσότεροι τουρίστες, αλλά τι τουρισμό θέλουμε. Όπως επισημαίνει και ο ΟΟΣΑ, η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς περισσότερους επισκέπτες, χρειάζεται διαφορετικό τουρισμό. Και η Ήπειρος, με τα Ζαγοροχώρια, τον Βίκο, το Μέτσοβο και την Τύμφη, είναι ο φυσικός προορισμός αυτού του διαφορετικού. Η εγγραφή του Ζαγορίου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 2023, ως το πρώτο πολιτιστικό τοπίο της Ελλάδας, αποτελεί ένα διεθνές διαβατήριο που ελάχιστοι προορισμοί διαθέτουν.

Τι κάνουν οι ανταγωνιστές μας

Η σύγκριση με τρεις κορυφαίους μεσογειακούς προορισμούς είναι αποκαλυπτική. Στην Ιταλία, ο θεσμός του agriturismo αριθμούσε το 2024 περίπου 26.100 αδειοδοτημένες επιχειρήσεις, σχεδόν διπλάσιες από το 2014, με αιχμή τη γαστρονομία «from farm to fork». Στη Γαλλία, το δίκτυο Gîtes de France ιδρύθηκε το 1955 ακριβώς για να αναχαιτίσει την ερήμωση της υπαίθρου, και σήμερα αριθμεί 55.000 καταλύματα, 27,2 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις και τζίρο περί τα 2,2 δισεκατομμύρια ευρώ. Στην Ισπανία, το turismo rural προσέλκυσε το 2024 πάνω από 4,7 εκατομμύρια ταξιδιώτες, με τους ξένους να αυξάνονται κατά 13,5%. 

Το γαλλικό παράδειγμα αφορά άμεσα την Ήπειρο: σε μια περιοχή όπου η πυκνότητα πληθυσμού στα ορεινά αγγίζει μόλις τους τέσσερις κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, ο τουρισμός της υπαίθρου γίνεται και εργαλείο επιβίωσης των κοινοτήτων.

Συγκριτική εικόνα των τριών μοντέλων

Το δρομολόγιο για τα Ιωάννινα

Από τα μοντέλα αυτά προκύπτουν συγκεκριμένα μαθήματα. Πρώτον, χρειάζεται ένα αναγνωρίσιμο σήμα ποιότητας που εγγυάται την αυθεντικότητα. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη το Ειδικό Σήμα Αγροτουρισμού και μένει η ευρεία υιοθέτησή του. Δεύτερον, η γαστρονομία ως αιχμή: το μετσοβόνε, το τσίπουρο, οι ηπειρώτικες πίτες και τα τοπικά προϊόντα είναι ακριβώς η εμπειρία «από το χωράφι στο πιάτο» που εκτόξευσε την Ιταλία. Τρίτον, η ισχυρή ψηφιακή παρουσία: μια κομψή διαδικτυακή πύλη με ιστορίες, εικόνες και βίντεο είναι σήμερα το κανάλι μέσω του οποίου ο επισκέπτης επιλέγει προορισμό, ενώ οι ίδιοι οι ταξιδιώτες γίνονται πρεσβευτές μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Και, πάνω απ' όλα, η τοπική κοινωνία πρέπει να συμμετέχει εξαρχής στον σχεδιασμό, όχι ως θεατής αλλά ως συνδιαμορφωτής. Ο καθηγητής Louis Jolin συνοψίζει τη βιωσιμότητα σε τρεις πυλώνες: σεβασμό στην ταυτότητα του τόπου, πραγματικά οφέλη για τους κατοίκους και ουσιαστική συμμετοχή τους στις αποφάσεις. Το ζητούμενο για την Ήπειρο δεν είναι απλώς να έρθει ο επισκέπτης, αλλά να μείνει μια μέρα παραπάνω και να αφήσει το αποτύπωμά του στην τοπική οικονομία.

Η Ήπειρος δεν χρειάζεται να μιμηθεί τα νησιά ούτε να κυνηγήσει τους όγκους. Χρειάζεται να πρωτοπορήσει, με αυτοπεποίθηση, στον τουρισμό της ποιότητας, της αυθεντικότητας και του βουνού, μετατρέποντας τη σημερινή της υστέρηση σε αυριανό προβάδισμα.

*Ο Κώστας Φάλαγγας είναι ξενοδόχος (5*), μέλος του Δ.Σ. του Επιμελητηρίου Ρεθύμνης και σύμβουλος management ξενοδοχείων & τουρισμού.