Δεν είναι η δύναμη που κάνει μια εξουσία καθεστωτική. Είναι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιεί τη δύναμή της. Είναι οι επιλογές που κάνουν αυτοί που την ασκούν.

Η δημοκρατική εξουσία γνωρίζει κι επιδιώκει να ελέγχεται. Μπορεί να κάνει λάθη και οι πολίτες έχουν δικαίωμα να ρωτούν, να αμφισβητούν να διαφωνούν και να το εκφράζουν. Η καθεστωτική εξουσία αρχίζει όταν αυτή αποκτήσει τα παρακάτω 5 χαρακτηριστικά:

1. Δεν αφήνει χώρο για άλλη άποψη.

Δημοκρατία δεν σημαίνει ότι όλοι συμφωνούν. Σημαίνει ότι η διαφωνία είναι θεμιτή και απαραίτητη. Ο Robert A. Dahl, στο κλασικό έργο του Polyarchy: Participation and Opposition, θεωρεί την συμμετοχή και την ύπαρξη πραγματικών δυνατοτήτων αντιπολίτευσης βασικά στοιχεία της δημοκρατικής λειτουργίας.

Όταν όποιος διαφωνεί χαρακτηρίζεται εχθρός, όποιος ρωτά υπονομευτής και όποιος ασκεί κριτική εμπαθής ή ιδιοτελής, η εξουσία δεν προσπαθεί πλέον να πείσει με επιχειρήματα. Προσπαθεί να περιορίσει τη διαφωνία με συνομωσία, με προπαγάνδα, με παραπλάνηση.

2. Περιφρονεί τον πολίτη, δεν τον ενημερώνει ή επιχειρεί να τον παραπλανήσει.

Ο πολίτης δεν είναι κοινό που πρέπει απλώς να πειστεί. Είναι ο φορέας της δημοκρατικής νομιμοποίησης. Η ενημέρωση, επομένως, δεν είναι επικοινωνιακή πολυτέλεια, αλλά δημοκρατική υποχρέωση.

Η επιλεκτική ενημέρωση, η απόκρυψη κρίσιμων στοιχείων, η σκόπιμη αλλαγή ατζέντας ώστε να μην ακουστεί η αλήθεια και η δημιουργία μιας τεχνητής εικόνας πραγματικότητας δεν είναι απλώς κακή επικοινωνία. Είναι πρόβλημα δημοκρατίας.

Ο Jürgen Habermas, μέσα από τη θεωρία της δημόσιας σφαίρας, ανέδειξε τη σημασία της δημόσιας επικοινωνίας και της διαμόρφωσης της κοινής γνώμης για τη δημοκρατική ζωή.

https://mitpress.mit.edu/9780262581080/the-structural-transformation-of-the-public-sphere/?utm_source=chatgpt.com

3. Η επικοινωνία υποκαθιστά την αλήθεια.

Η επικοινωνιολογία δεν είναι προπαγάνδα. Μπορεί να υπηρετήσει τη δημοκρατία, βοηθώντας μια εξουσία να εξηγήσει καλύτερα τις αποφάσεις της και τους πολίτες να κατανοήσουν σύνθετα ζητήματα.

Άλλο όμως είναι να επιδιώκει:

«Πώς θα εξηγήσουμε καλύτερα στους πολίτες αυτό που πραγματικά συνέβη;»

και άλλο:

«Πώς θα κάνουμε τους πολίτες να πιστέψουν αυτό που θέλουμε να πιστέψουν;»

Στην πρώτη περίπτωση η επικοινωνία υπηρετεί τη δημοκρατία. Στη δεύτερη υπηρετεί την εξουσία.

Ο Jason Stanley, στο How Propaganda Works, αναλύει τον τρόπο με τον οποίο η προπαγάνδα μπορεί να λειτουργήσει ακόμη και μέσα σε δημοκρατικές κοινωνίες, επηρεάζοντας τη δημόσια κρίση και τη δημοκρατική διαβούλευση.

https://www.jstor.org/stable/j.ctvc773mm?utm_source=chatgpt.com

4. Δεν προστατεύει το δημόσιο χρήμα

Το δημόσιο χρήμα δεν είναι χρήμα εκείνων που διοικούν. Είναι χρήμα των πολιτών.

Η διαφάνεια, ο ανταγωνισμός στις δημόσιες συμβάσεις και η δυνατότητα ελέγχου είναι θεσμικές ασφαλιστικές δικλείδες. Ένας διαγωνισμός με έναν μόνο συμμετέχοντα (δηλαδή χωρίς κανένα ανταγωνισμό) ή μηδενική έκπτωση (ή ακόμα χειρότερα και τα δύο) δεν αποτελεί μόνο απόδειξη παρανομίας. Αποτελεί λόγο για αυξημένη διαφάνεια και υποχρέωση για δημόσια εξήγηση και αλλαγή – κατάργηση τέτοιων διαδικασιών.

Γιατί δεν υπήρξε ανταγωνισμός; Πώς διασφαλίστηκε το δημόσιο συμφέρον; Πώς διαμορφώθηκε η τιμή;

Ο ΟΟΣΑ συνδέει τη διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις με τον ανταγωνισμό, τη λογοδοσία και τον περιορισμό κινδύνων ευνοιοκρατίας, διαφθοράς και αναποτελεσματικότητας.

https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/06/implementing-the-oecd-recommendation-on-public-procurement-in-oecd-and-partner-countries_dbc4aca7/02a46a58-en.pdf?utm_source=chatgpt.com

5. Δημιουργεί μηχανισμούς αποπροσανατολισμού και εξόντωσης

Όταν χρησιμοποιούνται άνθρωποι ή δίκτυα (που βιοπορίζονται από το καθεστώς) όχι για να συμβάλουν στον δημόσιο διάλογο αλλά για να αλλάζουν τη συζήτηση, να επιτίθενται ύπουλα στους επικριτές (επαγγελματικά και προσωπικά), να δημιουργούν θόρυβο ή την εντύπωση ότι «όλοι συμφωνούν», τότε η εξουσία δεν προσπαθεί απλώς να πείσει, αλλά να παραπλανήσει, να μην ακουστεί και εμπεδωθεί η αλήθεια.

Εδώ βρίσκεται η ουσία της καθεστωτικής επικοινωνίας.

Η δημοκρατική εξουσία λέει:

«Αυτή είναι η πραγματικότητα. Αυτά είναι τα στοιχεία. Αυτή είναι η απόφασή μας. Ελέγξτε μας, αμφισβητήστε μας, κρίνετέ μας.»

Η καθεστωτική εξουσία λέει:

«Αυτή είναι η εικόνα της πραγματικότητας που πρέπει να πιστέψετε.»

Η δημοκρατία, επομένως, δεν απειλείται μόνο όταν καταργούνται οι εκλογές ή περιορίζονται θεμελιώδεις ελευθερίες. Μπορεί να αρχίσει να υπονομεύεται πολύ νωρίτερα: όταν η εξουσία δεν ανέχεται τη διαφωνία, όταν δεν ενημερώνει αλλά χειραγωγεί, όταν η εικόνα υποκαθιστά το γεγονός, η προπαγάνδα την ενημέρωση και οι μηχανισμοί τους θεσμούς.

Στο επίκαιρο θέμα του Δήμου Ιωαννιτών και στην υπόθεση των «αγαθοεργών καταστημάτων»:

Ο Μητροπολίτης Μάξιμος βγήκε δημόσια (έστω και μέσω εξωδίκου) και είπε τη δική του αλήθεια για το θέμα.

Ο κύριος Δήμαρχος δεν μας είπε απολύτως τίποτε.

Άργησε πολύ ο ίδιος ενώ κάποιοι ομιλούν σαν ειδικοί και γνώστες και απλά εκτίθενται.

Σε μια υπόθεση που προκαλεί ερωτήματα στην κοινωνία, ο πολίτης απαιτεί και περιμένει από αυτούς που γνωρίζουν να του εξηγήσουν τι συμβαίνει.

Ο Δήμαρχος υποχρεούται να ενημερώσει και όχι να σιωπά.

Αναλυτικά, καθαρά, με στοιχεία, χωρίς υπεκφυγές και χωρίς επικοινωνιακά τεχνάσματα. Να μας πει τι ακριβώς έχει συμβεί, ποια είναι τα πραγματικά δεδομένα και ποια είναι η θέση της Δημοτικής Αρχής.

• Πότε συνέβη η προσημείωση στα τρία ακίνητα
• Πότε το έμαθε ο ίδιος
• Τι γνωρίζει για τα υπόλοιπα ακίνητα από τις δωρεές των ευεργετών

Και να μας τα πει ο ίδιος ο κύριος Δήμαρχος.

Ακόμη κι αν η θέση που θα διατυπώσει είναι τέτοια που κάποιοι μπορεί να την θεωρήσουν καθεστωτική.

Γιατί στη δημοκρατία μπορεί να ακούμε ακόμη και μια θέση με την οποία διαφωνούμε.

Αυτό που δεν έχουμε δικαίωμα να αποδεχθούμε από την εξουσία είναι να μας αφήνει στο σκοτάδι.

Η αλήθεια μπορεί να είναι δυσάρεστη. Η διαφωνία μπορεί να είναι έντονη. Η κριτική μπορεί να είναι σκληρή. Αλλά η ενημέρωση του πολίτη δεν είναι προαιρετική ή κατά βούληση. Είναι υποχρέωση κάθε μορφής δημοκρατικής εξουσίας.

Με σεβασμό στην αλήθεια και την ενημέρωση απαιτούμε από τον κύριο Δήμαρχο όλων των Γιαννιωτών και αναμένουμε.