Η ανησυχία για την τύχη της μακραίωνης πολιτιστικής Πωγωνήσιας παράδοσης και τυχόν αντιδράσεις ξεπεράστηκαν με τις πρώτες επαφές συλλογικοτήτων και αυτοδιοικητικών φορέων που αποδέχτηκαν την πρόταση με διεύρυνση της συμμετοχής για να υλοποιηθεί η προσπάθεια και να περάσουμε τα σύνορα στις Δρυμάδες και στους Σχωριάδες σε μια μεγαλειώδη συγκέντρωση και να ακούσουμε σε λόγο και τραγούδι ένα παλιό Πωγωνήσιο τραγούδι «Φίλοι καλώς ορίσατε φίλοι αγαπημένοι-φίλοι καλώς ορίσατε φίλοι και τιμημένοι»!

Με αυτές τις σκέψεις η πρώτη διασυνοριακή πολιτιστική εκδήλωση Πωγωνίου-Δερόπολης, ανέδειξε και πιστοποίησε ότι, η πολιτιστική ταυτότητα των δύο περιοχών, παρόλες τις αντίξοες καταστάσεις που για πολλά χρόνια είχαν διακόψει καθολικά την επικοινωνία των κατοίκων τους διατηρούνται ισχυρές και αναλλοίωτες. Και είναι εντυπωσιακή η πάνδημη συμμετοχή των κατοίκων που συμπληρώνεται με τη συμμετοχή των διοικήσεων των αυτοδιοικητικών οργανισμών των γειτονικών χωρών.

Αποτελεί πράγματι μια επιτυχία και ένα επίτευγμα, αυτή η πρωτοβουλία της Ομοσπονδίας Ενώσεων και Αδελφοτήτων Πωγωνίου, χωρίς μια ενίσχυση από το Υπουργείο Πολιτισμού, αλλά και χωρίς ένα ενδιαφέρον από τα Υπουργεία Εξωτερικών και Παιδείας να συνδεθεί ξανά, έστω και πολιτιστικά, ένα κομμάτι του απόδημου Γένους με την μητέρα πατρίδα. Οι συναντήσεις αυτές συνεχίζονται και γίνονται εναλλάξ, σε χωριά των συνόρων και εφέτος γίνεται το ΠΕΜΠΤΟ (5°) Πολιτιστικό Αντάμωμα στο χωριό Πολύτσανη του ξεκομμένου Πωγωνίου, την Τετάρτη 12 Αυγούστου 2026 – πρωί.

Ένα από τα αρχαιότερα χωριά του Πωγωνίου, το βορειότερο στην γεωγραφική του ταυτότητα, που αναφέρεται και στο «Χρονικό της Δρυοπίδος» ως Πολυανή. Η ιστορική παράδοση το συνδέει με τον αγώνα της Εκκλησίας κατά του εξισλαμισμού στην Ήπειρο που ξεκίνησε από τον επίσκοπο Αργυροκάστρου Σοφιανό, ο οποίος παραιτήθηκε του επισκοπικού θρόνου και έγινε ηγούμενος της Μονής Αγίου Αθανασίου Πολύτσανης και ηγήθηκε μιας εκστρατείας κατά του εξισλαμισμού στα χωριά της ευρύτερης περιοχής.

Η Εκκλησία αναγνώρισε τους αγώνες του και τον ανακήρυξε Όσιο, οι δε Πολυτσανίτες τιμούν τη μνήμη του, συντηρούν το Μοναστήρι και διαφυλάττουν τα ιερά του λείψανα. Οι Πολιτσανίτες έχουν μια παρουσία σε πολλούς τομείς και μια ιστορική παράδοση στην περιοχή. Ταξίδεψαν, πρόκοψαν διακρίθηκαν στα γράμματα με την παρουσία ενός λόγιου απόφοιτου της Μεγάλης του Γένους Σχολής του Αθανάσιου Οικονομίδη, ο οποίος εργάστηκε στην Παιδεία, στη Διοίκηση, στη Δικαιοσύνη και στα κοινά. Διετέλεσε διευθυντής στα Κεστοράτεια εκπαιδευτήρια του μεγάλου Εθνικού Ευεργέτη Χριστάκη Ζωγράφου, που ενίσχυσαν τα σχολεία του Γένους στην ευρύτερη περιοχή, με 400 δασκάλους και δασκάλες απόφοιτους της εν Κεστορατίω Ζωγράφειου Σχολής. 

Από τη θητεία του εκεί διασώθηκε ο λόγος στη λήξη των μαθημάτων των Σχολών του 1885, ένα κείμενο σοφίας, με βαθιά Ελληνοχριστιανική ταυτότητα μέσα στο μουσουλμανικό περιβάλλον. Ο λόγος του με κεντρική διδακτική σύνθεση και με κεντρική ιδέα το αρχαίο ρητό «ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ», αποτελεί ένα Εθνικό κείμενο χρήσιμο και σήμερα. Παραθέτω ένα μικρό κύριο απόσπασμα:

Ο Αθανάσιος Οικονομίδης διατηρούσε ένα σημαντικό αρχείο πολλών θεμάτων και πληροφοριών που μερικώς διασώθηκε. Ο γιός του όμως, Μιλτιάδης Οικονομίδης, διακεκριμένος λόγιος της και διακεκριμένος ερευνητής της εποχής, έκανε την Πολύτσανη έδρα εκδοτικού οίκου όταν εξέδωσε το πρώτο του Εικονογραφημένο Ημερολόγιό του το 1911 επί Τουρκικής εξουσίας. Είναι ενδιαφέρουσα μια «ρεκλάμα» που δημοσίευσε με την ταυτότητά του στα Γαλλικά με έδρα: a Politsani (Epire)- POGON (Turquie)!

Ο Μιλτιάδης έχει να παρουσιάσει σε τρία Ημερολόγια που εξέδωσε και άλλες, ένα σημαντικό εκδοτικό έργο και έχει διασώσει ένα μεγάλο κεφάλαιο της Ιστορίας και παράδοσης του χωριού του, του Πωγωνίου και της Ηπείρου. Η Πολύτσανη έχει να παρουσιάσει και άλλους λόγιους με πλούσια συγγραφική παραγωγή, με αριθμό εκδοτών τοπικών εφημερίδων αλλά και στη διασπορά και στην Ελλάδα και στην, έχουν αναπτύξει πολλές δράσεις και παρουσίες στα εθνικά και μειονοτικά θέματα του Ελληνισμού.

Η απόφασή τους σήμερα να συμμετάσχουν οργανωμένα σε αυτό το Διασυνοριακό «Πωγωνήσιο Αντάμωμα» βεβαιώνουν την άποψη ότι η πολιτιστική Πωγωνήσια ταυτότητα, παραμένει ζωντανή και η γλώσσα, η παράδοση λαλείται, ομιλείται και τραγουδιέται ακόμη αυθεντικά και ο αντιλαϊκός από το κιντόϊ μας φέρνει αυθεντικά την ιστορική μας παράδοση.

Το Τελωνείο στις Δρυμάδες πιστεύεται θα είναι ανοικτό για όσους πήραν το μήνυμα του Αθανάσιου Οικονομίδη για το «ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ». Είναι ακόμη χαραγμένο στους Δελφούς, στο ναό του Απόλλωνα όπου συνάζει ακόμη η παγκόσμια διανόηση και φθάνει ο αντίλαλος από το Κεστοράτι. Η αρχαία σοφία διδάσκεται και στο Πανεπιστήμιό μας.

Το Μνημόνιο Συνεργασίας που υπέγραψε με το Πανεπιστήμιο Αργυροκάστρου θα ήταν μια ευκαιρία για μια πρώτη εμφάνιση των δύο φορέων στην Πολύτσανη. Το Αντάμωμα είναι πολιτιστικό. Η Πολύτσανη περιμένει: Όσοι πιστοί προσέλθετε σε αυτό το πολιτιστικό αντάμωμα, για να ακουστεί ένα πολιτιστικό μήνυμα από τον ακριτικό χώρο όπου υπάρχει, ακόμη Ελλάδα.