‘’Οι δυο άγιοι μάλωναν, ο αι Γιώργης κι ο αι Δημήτρης: -Αϊ Γιώργη Βούλγαρε και σκορποφαμελίτη, εγώ μαζώνω  φαμιλιές κι εσύ μου τις σκορπίζεις…  Εγώ φέρνω την άνοιξη  κι εσύ μου τη στεγνώνεις. Εγώ  φέρνω τα πρόβατα κι εσύ τα ξεδιαγ’μίζεις. Εγώ φέρνω τσοπάνηδες λαλώντας τις φλογέρες’’.

Είναι η περίοδος της αποδημίας. Γι αυτό  και ο άγιος Γεώργιος,  στο μάλωμά του, στο τραγούδι, με τον εξίσου δημοφιλή άγιο Δημήτριο χαρακτηρίζεται σκορποφαμελίτης και, υβριστικά , Βούλγαρος. Τότε οι μαστόροι και άλλοι πλανόδιοι τεχνίτες αναχωρούσαν  για μακρινούς τόπους εργασίας στο πανελλήνιο ή και μακρινότερα.

Ο ανώνυμος  και απρόσωπος ποιητής, που λέγεται Ελληνικός λαός, καθρέφτης της Ελληνικής ψυχής και ζωής, για να εκφράσει  τα έντονα συναισθήματά του για το μεγάλο και συχνά δραματικό για τους κατοίκους πολλών περιοχών ζήτημα της ξενιτιάς  και προκειμένου να ενσαρκώνει  τις δυο φάσεις της, την αναχώρηση- αποχωρισμό και την επάνοδο – επανασύνδεση των ξενιτεμένων με τους οικείους τους, δεν αναζήτησε τους ήρωες του στη χορεία των κοινών ανθρώπων, αλλά παρουσιάζει τους δυο αγίους να εκπροσωπούν τις δυο εποχές του έτους που συνδέονται, ως αναχώρηση και ως επάνοδος, με τα ταξίδια στην ‘’πικρή’’ ξενιτιά.

Ο άγιος Δημήτριος υπερηφανεύεται, διότι μαζεύει τις φαμιλιές, επαναφέροντας στην οικογενειακή εστία όλα τα μέλη τους. Γίνεται  ο προστάτης των ξενιτεμένων, που στα τέλη Οκτωβρίου, γύρω στη γιορτή του, αρχίζουν το πολυπόθητο ταξίδι της επιστροφής. Οι συγγενείς  τους , προσεύχονται στο εικόνισμά του, για να τους φέρει πίσω  στη γιορτή του, υγιή  και ‘’καζαντισμένους.’’

Τον Οκτώβριο, εκτός από τους κτίστες αρχίζουν το ταξίδι της επιστροφής και οι υλοτόμοι των μεγάλων ταξιδιών. Επίσης οι καρβουνιάρηδες, οι βαρελοποιοί… και η μετάβαση των κτηνοτρόφων, νομάδων, από τα βουνά και τα  ξεκαλοκαιριά προς τον κάμπο και τα χειμαδιά.

Ποικίλα είναι τα έθιμα κατά την επιστροφή των ταξιδιωτών και των ξενιτεμένων. Ελάχιστα από αυτά ή και καθόλου επιβιώνουν σήμερα. Οι ξενιτεμένοι μόλις πλησίαζαν  στο χωριό, για να σημάνουν την άφιξή τους, ‘’έριχναν όπλα’’  δηλαδή πυροβολούσαν, στην τοποθεσία όπου είχε γίνει  ο αποχωρισμός κατά την αναχώρηση την άνοιξη. Μπαίνοντας στο χωριό, έδιναν στα παιδιά που συναντούσαν και που έβγαιναν να τους υποδεχτούν πρώτοι, διάφορα καλούδια, φιλοδωρήματα: ζαχαρικά καραμέλες στραγάλια κ.α.. Σε άλλες περιπτώσεις όποιος παιδί συναντούσε πρώτος ξενιτεμένο που επέστρεφε, έτρεχε στο σπίτι του να το αναγγείλει  με ευχές στους οικείους του: ‘’καλώς τον δεχτήκατε’’ και εκείνοι του πρόσφεραν τα ‘’συχαρίκια’’ δηλαδή χρήματα ως ανταμοιβή. Την Κυριακή συνήθως ο ξενιτεμένος, συνοδευόμενος από όλη την οικογένεια, άναβε μια λαμπάδα ‘’ίσα με το μπόι του’’ ευχαριστία στο Θεό, που τον βοήθησε  να επιστρέψει υγιής και ‘’ καζαντισμένος’’. Κι η οικογένειά του πραγματοποιούσε κάποιο τάμα που είχε κάνει γι’ αυτόν όσο έλειπε ή ‘’έζωναν’’ την εκκλησία με κερί. Αν όσο εκείνος έλειπε είχε πεθάνει κάποιο προσφιλές πρόσωπο, ο ξενιτεμένος πήγαινε  στον τάφο, όπου του ‘’έριχνε’’ τρισάγιο.

Έτσι, ταξιδιώτες και ξενιτεμένοι, επέστρεφαν  στο χωριά τους από τον Οκτώβρη, στη γιορτή του αγίου Δημητρίου. Τα χρόνια της μετανάστευσης, κυρίως στη Γερμανία, ο ξενιτεμένος στα χωριά Γκούρα, Μιχαλίτσι, όταν έφτανε στο χωριό δεν πήγαινε κατευθείαν στο σπίτι, αλλά πήγαινε στο κοινοτικό καφενείο για να κεράσει όλους τους συγχωριανούς (κυρίως άντρες) και αν ήταν μερακλής θα το ξενυχτούσαν πίνοντας και τραγουδώντας,’’ καίγοντας το πελεκούδι’’ που λέγανε.

* * *

Δυο λόγια επί τη ευκαιρία της γιορτής του αγίου Δημητρίου πολιούχου της Θεσσαλονίκης.                Από τους πιο ένδοξους και δημοφιλείς αγίους της Ορθοδοξίας. Καταγόταν από τη Θεσσαλονίκη και διακρίθηκε ως αξιωματικός του ρωμαϊκού  στρατού στα χρόνια των αυτοκρατόρων Διοκλητιανού και Μαξιμιλιανού. Ήταν χριστιανός και εκτελούσε χωρίς προφυλάξεις τα θρησκευτικά του καθήκοντα, παρ’ ότι οι χριστιανοί βρίσκονταν σε δυσμένεια. Φυλακίστηκε το 303 μχ και εκτελέστηκε μετά από ένα χρόνο. Η χριστιανική Εκκλησία  τον ανακήρυξε άγιο και μεγαλομάρτυρα και καθόρισε την 26η Οκτωβρίου ως μέρα εορτής  της μνήμης του. Η γενέτειρά του  Θεσσαλονίκη τον ανακήρυξε πολιούχο και του έχτισε μεγαλοπρεπή ναό.

Ο άγιος Δημήτριος ήταν ένας άγιος, δεν τριγυρίζει σκοτώνοντας δράκους και άγρια θηρία, ούτε σώζει βασιλοπούλες,  όπως ο  άγιος Γεώργιος και Θεόδωρος,αλλά μένει  συνεχώς στην πόλη του και την προστατεύει στο διηνεκές. Ο άγιος Δημήτριος διατηρεί πάντοτε την αποκλειστική σχέση με την πόλη της Θεσσαλονίκη, την υψηλή  του κοινωνική υπόσταση και τον θετικό χαρακτήρα της προσωπικότητάς του. Ο Δημήτριος ως ύπατος ρωμαίος παρέμεινε προσηλωμένος στην πόλη του και στην ανώτερη ηθική της τάξης του, ένας βαθύτατα κοσμοπολίτης  άγιος, που ξέρει να διοικεί  με τον καλύτερο τρόπο μια μεγάλη πόλη όπως η Θεσσαλονίκη.

Σε ένα από τα θαύματα του αγίου, συγγενής του επάρχου Θεσσαλονίκης ζήτησε να ανοιχθεί το κιβώριο του αγίου να προσκυνήσει την ιερή λάρνακα. Ανοίγοντας είδε εκτός από τη λάρνακα είδε και τον ίδιο τον άγιο με υπατική ενδυμασία καθισμένο σε πολυτελή χρυσό θρόνο, ενώ σε δεύτερο, αργυρό θρόνο είδε μια γυναικεία μορφή, η οποία σηκώθηκε για να βγει . Ο άγιος της είπε μη βγεις  και μην αφήσεις την πόλη, ιδίως τώρα που σε έχει ανάγκη. Ρωτώντας ο πιστός ποια είναι η γυναίκα του είπαν η κυρία Ευταξία(προσωποποίηση της  τάξης) που την έστειλε  ο Θεός στον άγιο. Στο θαύμα αυτό περιγράφεται η λατρευτική εικόνα του αγίου που βρισκόταν μέσα στο κιβώριο.

Χρόνια πολλά στους εορτάζοντες!