Το όνομά του είναι Μουσταφά Κεμάλ Πασάς. Ελάχιστοι εκείνη την ώρα μπορούσαν να φανταστούν ότι το ταξίδι αυτό θα αποκτούσε ιστορική σημασία και θα συνδεόταν με την έναρξη του τουρκικού εθνικού κινήματος. Ακόμη λιγότεροι μπορούσαν να προβλέψουν ότι ένας Βρετανός αξιωματικός θα έπαιζε, άθελά του, έναν μικρό αλλά χαρακτηριστικό ρόλο στην αναχώρησή του.Ο αξιωματικός αυτός ήταν ο λοχαγός Τζον Γκόντολφιν Μπένετ (John Godolphin Bennett). Ο Μπένετ δεν ήταν άγνωστος στην Κωνσταντινούπολη. Ο πατέρας του είχε υπηρετήσει προηγουμένως στην πόλη και ο ίδιος γνώριζε καλά την τουρκική γλώσσα. Μετά τον πόλεμο έφτασε στην Κωνσταντινούπολη ως Βρετανός αξιωματικός και ανέλαβε καθήκοντα συνδέσμου στο οθωμανικό Υπουργείο Πολέμου, στην περιοχή του Μπεγιαζίτ. Εκεί γνώρισε για πρώτη φορά τον Μουσταφά Κεμάλ.

Ο Μουσταφά Κεμάλ είχε διοριστεί από την οθωμανική κυβέρνηση Επιθεωρητής της 9ης Στρατιάς και η επίσημη αποστολή του ήταν να μεταβεί στην περιοχή της Σαμψούντας για να εξετάσει την κατάσταση και να αποκαταστήσει την τάξη. Η αποστολή, τουλάχιστον στα χαρτιά, ήταν διοικητική και στρατιωτική. Ο Μπένετ, όμως, είδε κάτι που του προκάλεσε υποψίες. Γιατί μια τέτοια αποστολή χρειαζόταν τόσο μεγάλο αριθμό υψηλόβαθμων αξιωματικών; Στον κατάλογο υπήρχαν περίπου 35 άτομα, μεταξύ των οποίων ανώτατοι και ανώτεροι αξιωματικοί του οθωμανικού στρατού. Ο Μπένετ θεώρησε υπερβολικό τον αριθμό για μια απλή επιθεώρηση. Έτσι πήρε τα σχετικά έγγραφα και ζήτησε οδηγίες από τους ανωτέρους του. Το ερώτημα ήταν εάν μπορούσε να χορηγήσει τις απαιτούμενες θεωρήσεις. Η απάντηση που έλαβε ήταν θετική. Ο σουλτάνος Μωάμεθ ΣΤ΄ Βαχιντεντίν εμπιστευόταν τον Μουσταφά Κεμάλ και, σύμφωνα με την αφήγηση του Μπένετ, οι Βρετανοί έλαβαν εντολή να του επιτρέψουν να αναχωρήσει.Ο Μπένετ υπέγραψε τις βίζες. Και με αυτή την υπηρεσιακή πράξη άνοιξε ο δρόμος για την αναχώρηση του Κεμάλ προς την Ανατολία.

Οι Βρετανοί θεωρούσαν ότι ο έλεγχος της Κωνσταντινούπολης και η στρατιωτική παρουσία των Συμμάχων ήταν αρκετά για να αποτρέψουν την ανάπτυξη ενός σοβαρού τουρκικού εθνικού κινήματος. Η εκτίμηση αυτή θα αποδεικνυόταν λανθασμένη. Στις 15 Μαΐου 1919, ελληνικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν στη Σμύρνη. Η απόβαση αποτέλεσε σημείο καμπής. Στην τουρκική πλευρά προκάλεσε έντονη αντίδραση και ενίσχυσε τις φωνές εκείνων που υποστήριζαν την οργανωμένη αντίσταση στην Ανατολία. Ο Μπένετ, στην αφήγησή του, υποστήριξε ότι η είδηση της ελληνικής απόβασης επιτάχυνε την αναχώρηση της ομάδας του Κεμάλ. Αρχικά φαίνεται ότι η προετοιμασία δεν είχε ολοκληρωθεί. Από τις περίπου 35 θεωρήσεις που είχαν δοθεί, τελικά ταξίδεψαν 19 άτομα. Η κατάσταση, όμως, είχε πλέον αλλάξει.

Στις 16 Μαΐου 1919, ο Μουσταφά Κεμάλ και η συνοδεία του επιβιβάστηκαν στο πλοίο Bandırma. Προορισμός ήταν η Σαμψούντα. Το ταξίδι δεν ήταν απλώς μια μετακίνηση ενός Οθωμανού αξιωματικού προς τη ζώνη ευθύνης του. Εκ των υστέρων θα αποκτούσε έναν πολύ ευρύτερο συμβολισμό. Το Bandırma αναχώρησε από την Κωνσταντινούπολη και κατευθύνθηκε προς τον Εύξεινο Πόντο. Για τους Βρετανούς, επρόκειτο για μια επιτρεπόμενη μετακίνηση ενός ανώτατου Οθωμανού αξιωματικού.

Για τον Κεμάλ και τους ανθρώπους που τον ακολουθούσαν, όμως, ξεκινούσε μια διαφορετική πορεία. Τρεις ημέρες αργότερα, στις 19 Μαΐου 1919, το Bandırma έφτασε στη Σαμψούντα. Η ημερομηνία αυτή θα αποκτούσε τεράστια συμβολική σημασία στην τουρκική ιστορική μνήμη. Από εκεί ξεκίνησε η προσπάθεια του Μουσταφά Κεμάλ να οργανώσει την αντίσταση στην Ανατολία. Ακολούθησαν η Αμάσεια, το Ερζερούμ και η Σεβάστεια. Οι συναντήσεις, οι εγκύκλιοι και τα συνέδρια έδωσαν σταδιακά πολιτική και οργανωτική μορφή στο εθνικιστικό κίνημα. Ακολούθησαν σφαγές και βίαιες εκτοπίσεις χριστιανικών πληθυσμών από τις εστίες τους. Το 1920 ιδρύθηκε στην Άγκυρα η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας. Ακολούθησε ο πόλεμος με τις ελληνικές δυνάμεις στη Μικρά Ασία και τελικά η επικράτηση του κεμαλικού κινήματος.

Η πορεία κατέληξε στη Συνθήκη της Λωζάννης το 1923 και στην ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας. Και εδώ βρίσκεται το πιο παράδοξο στοιχείο της ιστορίας. Ο Μπένετ υπηρετούσε μια δύναμη που είχε συμφέρον να διατηρήσει τον έλεγχο της μεταπολεμικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Μουσταφά Κεμάλ, όταν αναχώρησε από την Κωνσταντινούπολη, εξακολουθούσε τυπικά να ενεργεί ως Οθωμανός αξιωματικός.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, όμως, θα βρισκόταν σε ανοιχτή σύγκρουση με την κυβέρνηση της Κωνσταντινούπολης. Ο σουλτάνος θα τον κήρυττε αποστάτη και παράνομο. Ο άνθρωπος που είχε φύγει με την επίσημη άδεια της οθωμανικής κυβέρνησης θα γινόταν ο ηγέτης ενός κινήματος που θα αμφισβητούσε την ίδια την οθωμανική εξουσία. Ο Μπένετ είχε αντιληφθεί ότι κάτι ασυνήθιστο συνέβαινε. Δεν μπορούσε, όμως, να γνωρίζει ότι η υπογραφή του θα γινόταν μέρος της ιστορίας.

Η ιστορία της βίζας του Μουσταφά Κεμάλ δεν σημαίνει ότι η έκβαση του τουρκικού εθνικιστικού κινήματος κρίθηκε από μία υπογραφή. Η ιστορία είναι πολύ πιο σύνθετη. Η κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η πολιτική των Συμμάχων, η ελληνική απόβαση στη Σμύρνη, οι αντιδράσεις στην Ανατολία, η δράση των εθνικιστών και οι διεθνείς εξελίξεις δημιούργησαν ένα πολύπλοκο περιβάλλον.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη ιστορία αποτυπώνει με εντυπωσιακό τρόπο ένα από τα παράδοξα της Ιστορίας: εκείνος που έδωσε την άδεια δεν γνώριζε ακριβώς ποιον δρόμο άνοιγε. Η ιστορία, πολλές φορές, δεν αλλάζει μόνο στις μεγάλες μάχες και στα συνέδρια. Μπορεί να αλλάξει και πάνω σε ένα έγγραφο, με μια υπογραφή που εκείνη τη στιγμή φαίνεται απλώς υπηρεσιακή.