Η πρόσφατη δημόσια συζήτηση για την κατάσταση του Αμβρακικού Κόλπου, επαναφέρει ένα πρόβλημα που η επιστημονική κοινότητα έχει επισημάνει εδώ και χρόνια. Μελέτες καταγράφουν εκτεταμένες ζώνες με εξαιρετικά χαμηλές συγκεντρώσεις οξυγόνου. Περίπου το 43% του πυθμένα έχει καταγραφεί ως μόνιμα υποξικό, ενώ κατά τους θερινούς και φθινοπωρινούς μήνες το ποσοστό μπορεί να φτάσει ακόμη και στο 70%. Στο ανατολικό τμήμα του Κόλπου οι συνθήκες είναι δυσμενέστερες, με περιόδους σχεδόν πλήρους ανοξίας.

Το πρόβλημα σχετίζεται και με τα φυσικά χαρακτηριστικά του Αμβρακικού. Πρόκειται για έναν σχεδόν κλειστό κόλπο, ο οποίος επικοινωνεί με το Ιόνιο μέσω του στενού της Πρέβεζας. Η περιορισμένη ανανέωση των υδάτων, η έντονη στρωμάτωση και οι μεγάλες εισροές γλυκού νερού δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη υποξίας. Σε αυτά προστίθενται οι ανθρωπογενείς πιέσεις όπως γεωργικά φορτία, αστικά και κτηνοτροφικά απόβλητα, υδατοκαλλιέργειες και άλλες δραστηριότητες που τροφοδοτούν το φαινόμενο του ευτροφισμού.

Κι όμως, μιλάμε για έναν οικολογικό θησαυρό. Το Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων Αμβρακικού φιλοξενεί περισσότερα από 295 είδη πουλιών, έναν μόνιμο πληθυσμό ρινοδέλφινων, θαλάσσιες χελώνες και σημαντικό πλούτο ιχθυοπανίδας. Η περιοχή προστατεύεται από τη Σύμβαση Ραμσάρ και το δίκτυο Natura 2000.

Αυτή ακριβώς είναι και η μεγάλη αντίφαση. Ένας τόπος με τόσο ισχυρό θεσμικό καθεστώς προστασίας εξακολουθεί να βρίσκεται υπό έντονη περιβαλλοντική πίεση. Ταυτόχρονα, συζητήσεις για περαιτέρω ανάπτυξη της υδατοκαλλιεργητικής δραστηριότητας προκαλούν αντιδράσεις και προβληματισμό για το κατά πόσο το οικοσύστημα μπορεί να δεχθεί επιπλέον φορτία.

Ο Αμβρακικός δεν χρειάζεται άλλη μία διάγνωση. Οι επιστημονικές προειδοποιήσεις υπάρχουν εδώ και χρόνια. Χρειάζεται συστηματική και διαρκής παρακολούθηση των νερών, αυστηρούς ελέγχους στις πηγές ρύπανσης, ουσιαστική εφαρμογή του καθεστώτος προστασίας και πάνω απ’ όλα, ένα ενιαίο σχέδιο που θα αντιμετωπίζει το οικοσύστημα ως σύνολο και όχι αποσπασματικά.

Για την Ήπειρο ο Αμβρακικός δεν είναι απλώς ένα όμορφο τοπίο ή ένας παραγωγικός θαλάσσιος χώρος. Είναι φυσικό κεφάλαιο, πηγή ζωής και εισοδήματος για ολόκληρες τοπικές κοινωνίες. Και όταν ένα οικοσύστημα αρχίζει να στερείται το ίδιο το οξυγόνο του, τα «σήματα κινδύνου» δεν επιτρέπεται πλέον να αντιμετωπίζονται ως μία ακόμη περιβαλλοντική είδηση. 

Το ζητούμενο πλέον δεν είναι να περιγράφεται ξανά και ξανά το πρόβλημα, αλλά να εφαρμοστούν συγκεκριμένες πολιτικές με μετρήσιμο αποτέλεσμα. Πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η αυστηρή επιτήρηση όλων των πηγών ρύπανσης που καταλήγουν στον Αμβρακικό, με συστηματικούς ελέγχους σε κτηνοτροφικές, γεωργικές, βιομηχανικές και υδατοκαλλιεργητικές δραστηριότητες. Παράλληλα, απαιτείται μόνιμο δίκτυο παρακολούθησης της ποιότητας των υδάτων, ώστε οι μεταβολές σε οξυγόνο, θρεπτικά φορτία και ρύπους να καταγράφονται σε πραγματικό χρόνο και να δημοσιοποιούνται.

Χρειάζεται επίσης αυστηρότερη αξιολόγηση κάθε νέας παραγωγικής δραστηριότητας, με βάση τη φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος και όχι μόνο τις επενδυτικές ανάγκες. Η Πολιτεία οφείλει να ενισχύσει τις υποδομές επεξεργασίας λυμάτων, να στηρίξει πιο βιώσιμες γεωργικές πρακτικές και να εξασφαλίσει ουσιαστικό συντονισμό μεταξύ υπουργείων, Περιφέρειας, δήμων και επιστημονικών φορέων. Ο Αμβρακικός χρειάζεται ενιαίο σχέδιο διαχείρισης, σαφείς αρμοδιότητες, χρονοδιάγραμμα και δημόσια λογοδοσία. Χωρίς αυτά, οι εξαγγελίες προστασίας του θα συνεχίσουν να υπολείπονται της πραγματικότητας.