Γνώμες

Το φαινόμενο των Ζωσιμάδων….

Έκλεισα προηγούμενο σημείωμά μου αφιερωμένο στον Καποδίστρια με τη φράση του Κωνσταντίνου Τσάτσου, ο οποίος, ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, είχε δηλώσει πως, αν ο Ελευθέριος Βενιζέλος δημιούργησε τη «Μεγάλη Ελλάδα», ο Ιωάννης Καποδίστριας «έφτιαξε την Ελλάδα».

23 Ιούλ 2026 • 13:18

Σ' αυτό το φτιάξιμο της Ελλάδας αποφασιστική υπήρξε η βοήθεια που του πρόσφεραν εκλεκτές προσωπικότητες του Απόδημου Ελληνισμού, οι οποίες τον θεωρούσαν ως τον κορυφαίο εκπρόσωπό τους. Ανάμεσα σ' αυτούς ήταν οι Αδελφοί Ζωσιμάδες, με επικεφαλής τον «εξοχότερο Έλληνα της Ρωσίας», κατά τον Ρώσο συγγραφέα Γκριγκόρι Αρς, τον Ζώη Ζωσιμά.

Δημιούργησε ο Ιωάννης Καποδίστριας, ως υπουργός των Εξωτερικών, κατά παράκληση των κατοίκων της Μάνης, Σχολείο στη Μάνη. Στον Ζώη Ζωσιμά απευθύνθηκε και ζήτησε την οικονομική του ενίσχυση για την ίδρυση και τη λειτουργία του Σχολείου, κι εκείνος πρόθυμα ανταποκρίθηκε στην ικανοποίηση του αιτήματός του.

Ίδρυσε, το 1814, στη Βιέννη τη Φιλόμουσο Εταιρεία, με σκοπό να σπουδάζουν τα Ελληνόπουλα σε φημισμένα Πανεπιστήμια της Ευρώπης, προκειμένου να αποτελέσουν την πνευματική ηγεσία της μέλλουσας ανεξάρτητης Ελληνικής Πολιτείας. Στους Έλληνες εμπόρους του Απόδημου Ελληνισμού —στους Ζωσιμάδες, στα μέλη της οικογένειας Μπούμπα και στον Βαρβάκη— απηύθυνε το σχετικό αίτημα για οικονομική ενίσχυση της Εταιρείας. Και εκείνοι άμεσα «εκτέλεσαν τα κελεύσματά του».

Πληροφορήθηκε στη Ρωσία το ομόφωνο ψήφισμα της Γ' Εθνικής Συνέλευσης των Ελλήνων, με το οποίο τον εξέλεξαν Κυβερνήτη της Ελλάδας. Γνωρίζοντας τη δραματική κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα, ιδιαίτερα στον τομέα των οικογενειών των αγωνιστών που θυσιάστηκαν στον Αγώνα, απευθύνει έκκληση στον «φίλο» του Ζώη Ζωσιμά να διαθέσει το ποσό των 100 χιλιάδων ρουβλίων —μιλάμε για ποσό τεράστιο εκείνη την εποχή— προκειμένου να το διαθέσει για τη μόρφωση και την επαγγελματική αποκατάσταση των παιδιών που υπήρξαν θύματα του Αγώνα. Και ο Ζώης Ζωσιμάς ανταποκρίθηκε στο αίτημα του «φίλου» του.

Όμως, ενώ βρισκόταν στην Αγκόνα, καθ' οδόν προς την Ελλάδα, πληροφορήθηκε τον αιφνίδιο θάνατο του φίλου του Ζώη Ζωσιμά. Είχε συνδεθεί με τους Ζωσιμάδες και ήξερε τι σήμαινε για την Ελλάδα η Ζωσιμαία Αδελφότητα, την οποία εκπροσωπούσε, μετά τον θάνατο του Ζώη Ζωσιμά, ο μόνος εναπομείνας Νικόλαος. Προς εκείνον, λοιπόν, ανανεώνει το αίτημά του, το οποίο γίνεται δεκτό. Και όταν ολοκληρώθηκαν οι διαδικασίες για την αποστολή τους, τα χρήματα αυτά ήλθαν στην Ελλάδα. Σε αυτά στηρίχθηκε βασικά για να ιδρύσει το, μέχρι σήμερα σωζόμενο, Ορφανοτροφείο στην Αίγινα. Εκεί συγκέντρωσε όλα τα ορφανά του Αγώνα, ίδρυσε τεχνικές σχολές και φρόντισε όχι μόνο για τη μόρφωσή τους, αλλά και για την επαγγελματική τους αποκατάσταση, που θα τους εξασφάλιζε, μέσα στις δύσκολες στιγμές που περνούσε η νεοσύστατη Ελληνική Πολιτεία, την επιβίωση.

Ζούσε ο Καποδίστριας στη Ρωσία, όπου ασκούσε τα υψηλά καθήκοντα του υπουργού Εξωτερικών, αλλά ήταν ενήμερος για όλα όσα συνέβαιναν στην Ελλάδα. Είχε ενημερωθεί από τους Ηπειρώτες εμπόρους της Μόσχας, που διαχειρίζονταν τις καταθέσεις τους στο Ιμπερατορικό Ορφανοτροφείο της Μόσχας, πως οι ετήσιοι τόκοι που προορίζονταν για τα ιδρύματα που αυτοί είχαν δημιουργήσει στα Γιάννινα και σε άλλες περιοχές της Ηπείρου δεν αποστέλλονταν στην Ελλάδα από το 1820, επειδή αυτά δεν λειτουργούσαν, λόγω των γεγονότων με τον Αλή πασά.

Απευθύνει, λοιπόν, επιστολή προς τους Ηπειρώτες εμπόρους, ανάμεσα στους οποίους ήταν και οι Ζωσιμάδες, και τους επισημαίνει: «Ζητήσατε την συγκατάθεσις των εν Μόσχα Ιωαννιτών και όλοι δώσατε εις το δάνειον την ποσότητα των τόκων, λαμβάνοντες αποδεικτικά, καθ' α το Έθνος, άμα αναλαβόν, θέλει αποδώσει τα οφειλόμενα. Σας το είπα και το εννοήσατε ότι από μόνην την ανάληψιν της Ελλάδος κρέμαται η αποκατάστασις των εν Ιωαννίνοις σχολείων». Και καταλήγει: «Ούτως οι των Ιωαννίνων πολίται, ευεργέται έσονται, όχι μόνον της γενεθλίου αυτών πόλεως, αλλά και συμπάσης της Ελλάδος».

Η συγκατάθεση των Ηπειρωτών εμπόρων ήταν δεδομένη. Χρειαζόταν όμως και η συγκατάθεση του Ρώσου Αυτοκράτορα. Και αυτή, όπως προκύπτει από σχετικό έγγραφο, δόθηκε, με το σκεπτικό ότι: «Ο Αυτοκράτορας, επιδεικνύοντας τον σεβασμό του στους φιλανθρωπικούς σκοπούς του εν λόγω θέματος, ευδόκησε να με διατάξη να μη δημιουργηθεί κανένα εμπόδιο για την εκτέλεση αυτής της επιλογής».

Προσθέστε στα παραπάνω τα βιβλία που ο Νικόλαος Ζωσιμάς έστειλε στον Κυβερνήτη της Ελλάδας για τη μόρφωση των Ελληνοπαίδων, τα βιβλία που εκδόθηκαν με δαπάνες των Ζωσιμάδων, με κορύφωση την «Ελληνική Βιβλιοθήκη» του Κοραή, την κατάθεση των 611 μετοχών στην Εθνική Τράπεζα, στην οποία ήταν οι κυριότεροι μέτοχοι, τους ναούς που έκτισαν, αυτούς που στόλισαν με λαμπρές εικόνες, καθώς επίσης και το πλούσιο φιλανθρωπικό τους έργο στην Ελλάδα και στη Ρωσία, και θα έχετε μια μόνο γεύση από αυτό το πρωτόφαντο ευεργετικό έργο, που καθιερώθηκε, μέσα και έξω από την Ελλάδα, ως το «ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΔΩΝ».

 

Σπύρος Εργολάβος

Το καθημερɩνό ενημερωτɩκό δελτίο της Ηπείρου
στο email σου.