Το όνομα Έλληνες πολλοί μελετητές υποστηρίζουν ότι προέρχεται από τους Σελλούς. Οι Σελοί - Ελλοί ήταν οι ιερείς του αρχαιοτάτου Μαντείου της Δωδώνης.

Στον Όμηρο οι Σελλοί αναφέρονται ως «ανιπτόποδες και χαμαιεύναι», δηλ. ότι έχουν άπλυτα τα πόδια και κοιμούνται στη γη, για να αντλούν δύναμη, όπως αυτοί πίστευαν.

Υπάρχουν και άλλες θεωρίες για την ονομασία Έλληνες, όπως κατά την Μυθολογία, ότι ο Έλλην ήταν γυιός του γενάρχη των ανθρώπων Δευκαλίωνα και της Πύρρας.

Αρχικό όνομα των Ελλήνων ενδεχομένως ήταν το όνομα Δαναοί.

* * *

Το όνομα Γραικοί εντοπίζεται στην Ήπειρο.

Ο Αριστοτέλης, αναφερόμενος στη Δωδώνη και τους εκεί Σελλούς, γράφει ότι στην περιοχή «ώκουν οι Σελλοί και οι καλούμενοι τότε μεν Γραικοί, νυν δε Έλληνες».

Από το «Γραικοί» προέρχεται ο λατινικός όρος Graecus. Οι Ρωμαίοι πήραν αυτόν τον όρο από τους κατοίκους των πολυαρίθμων ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας, οι οποίες είχαν αρχίσει να δημιουργούνται από τον 8ο π.Χ. αι. Οι άποικοι ήταν κυρίως Ερετριείς και Βοιωτοί, οι οποίοι ωνόμαζαν τους εαυτούς τους «Γραικούς». Έτσι από το λατινικό Graecus, οι Έλληνες στις ευρωπαϊκές γλώσσες ονομάζονται Greeks (αγγλ.), Griechen (γερμ.) κ.λ.π.

***

Το όνομα Ρωμιός - Ρωμιοσύνη, που μέχρι σήμερα επιβιώνει, είναι το όνομα των Ελλήνων κατοίκων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, αλλά και αργότερα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που διαδέχθηκε το Βυζάντιο.

Η λέξη προέρχεται από το «Ρωμαίος». Ο όρος «Ρωμιοί» μέχρι και σήμερα επιβιώνει και συνοδεύει τον Ελληνισμός, προσδιορίζοντας, κατά καιρούς, ευρύτερες ομάδες της Ανατολικής Μεσογείου. Τελικά όμως επικράτησε η έννοια του «Έλληνα», τον οποίο αποκλειστικά προσδιόριζε από κάποιο σημείο και μετά.

* * *

Κατά τη διάρκεια του Βυζαντίου το όνομα Έλλην δεν είχε καθόλου χαθεί, αφού οι Λόγιοί του μελετούσαν και μάλιστα επισταμένως τα αρχαία ελληνικά κείμενα. Ακόμη και οι μοναχοί στα πολυάριθμα μοναστήρια μελετούσαν αρχαία ελληνικά κείμενα.

Αυτό έγινε πολύ εμφανέστερο κατά τους τελευταίους αιώνες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όταν η λέξη Έλληνες χρησιμοποιήθηκε ευρέως. «Δεν ήταν όρος εθνικού προσδιορισμού όχι μόνο από λογίους, αλλά και από τους διοικούντες». Στους απλούς ανθρώπους, ο όρος είχε κάπως παραμερισθεί, γιατί η Εκκλησία τον χρησιμοποιούσε αρνητικά, για να προσδιορίση τον οπαδό της αρχαίας ελληνικής θρησκείας και του Δωδεκάθεου. Οι Ένθερμοι Χριστιανοί οπαδοί δεν ήθελαν επ’ ουδενί να ταυτίζωνται με τον δωδεκαθεϊσμό.

* * *

«Αυτοί οι «Ρωμαίοι» Έλληνες είναι φορείς συνέχειας της ελληνικής κοινώς και με αυτήν στα χείλη, συνομιλούν, σκέπτονται, θρηνούν, καυγαδίζουν, διασκεδάζουν, ερωτεύονται, βρίζουν, συγγράφουν. Αν και στην περίοδο του Βυζαντίου άνθηση είχαν τα θεολογικά βιβλία και πονήματα, οι λόγιοι του Βυζαντίου, μελετούσαν τα κείμενα των αρχαίων συγγραφέων».

Έτσι το 863 μ.Χ. ιδρύθηκε στην Κωνσταντινούπολη το Πανεπιστήμιο της Μαγναύρας, το οποίο θεωρείται άμεση συνέχεια του Πανδιδακτηρίου του 5ου αι. και εξ αυτού το πρώτο Πανεπιστήμιο της Ευρώπης. Σ’ αυτό διδάσκονταν γραμματική, αστρονομία, φιλοσοφία, ρητορική, γεωμετρία, μουσική.

* * *

Για τη διάσωση των κλασσικών κειμένων μεγάλη υπήρξε η συμβολή των μοναχών πολλών μοναστηριών, όπου οι μοναχοί κατέγραφαν τα κείμενα καθ’ υπαγόρευση.

Θα λέγαμε, ότι από αυτούς σώθηκε η Ελληνική Γραμματεία.