Τα δικά μου καλοκαίρια των δεκαετιών  1980 και 1990 οι μέρες κυλούσαν με μπάνια, παγωτά, υποβρύχια (βανίλια),  βόλτες χωρίς προορισμό και εκείνη τη γλυκιά ανυπομονησία για το καλοκαιρινό βράδυ και τις ιστορίες κάτω από τα αστέρια. Δεν υπήρχε πρόγραμμα, δεν υπήρχε λίστα με «πράγματα που πρέπει να κάνεις το καλοκαίρι». Υπήρχε μόνο η αίσθηση ότι ο χρόνος ήταν άφθονος. Ίσως και να περίσσευε λίγο.

Τα τελευταία χρόνια ακόμη και στα πανηγύρια των χωριών μας αυτή η αλλαγή γίνεται περισσότερο ορατή. Εκεί όπου άλλοτε η πλατεία λειτουργούσε ως χώρος συνάντησης, επικοινωνίας και συλλογικής μνήμης, σήμερα συχνά μετατρέπεται σε σκηνικό για μια γρήγορη ιστορία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το τραγούδι δεν ακούγεται ολόκληρο, ο χορός διακόπτεται για να καταγραφεί και η παρέα στήνεται για λίγα δευτερόλεπτα μπροστά στην κάμερα του κινητού. Ύστερα όλοι σκύβουν στην οθόνη, για να ελέγξουν αν η στιγμή αποτυπώθηκε σωστά.

Το παράδοξο είναι ότι βρισκόμαστε ανάμεσα σε εκατοντάδες ανθρώπους και ταυτόχρονα παραμένουμε μόνοι. Η φυσική παρουσία δεν συνεπάγεται πλέον πραγματική συμμετοχή. Μπορεί κάποιος να βρίσκεται στην καρδιά ενός πανηγυριού, αλλά η προσοχή του να είναι στραμμένη σε όσους απουσιάζουν και πρόκειται να δουν την ανάρτησή του. Η στιγμή δεν βιώνεται για αυτό που είναι, αλλά αξιολογείται με βάση το πώς θα παρουσιαστεί.

Πρόκειται για μια νέα μορφή κοινωνικής αποξένωσης. Δεν απομακρυνόμαστε επειδή δεν έχουμε τρόπους επικοινωνίας, αλλά επειδή διαθέτουμε πάρα πολλούς και όλο και πιο επιφανειακούς. Η ψηφιακή διασύνδεση αυξάνεται, ενώ η ουσιαστική επαφή περιορίζεται. Η κουβέντα γίνεται σχόλιο, το συναίσθημα εικονίδιο και η ανάμνηση ένα βίντεο που θα χαθεί μέσα σε είκοσι τέσσερις ώρες.

Τα πανηγύρια μας, βέβαια, εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό κομμάτι της τοπικής ζωής. Κρατούν ζωντανά χωριά που τον χειμώνα ερημώνουν, επαναφέρουν τους ξενιτεμένους, ενισχύουν συλλόγους και δημιουργούν ευκαιρίες συνάντησης. Ωστόσο, δεν πρέπει να αγνοούμε ότι και αυτά επηρεάζονται πλέον από τη λογική του θεάματος. Η παράδοση συχνά υποχωρεί μπροστά στην εμπορική υπερβολή, την ένταση, την επίδειξη και την ανάγκη για ένα εντυπωσιακό στιγμιότυπο. Η συμμετοχή δίνει τη θέση της στην κατανάλωση μιας εμπειρίας.

Βέβαια για όλα αυτά δεν φταίνε αποκλειστικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτά απλώς ενισχύουν μια ήδη υπάρχουσα ανάγκη για αναγνώριση, αποδοχή και σύγκριση. Σε μια κοινωνία όπου η καθημερινότητα μοιάζει ολοένα πιο επισφαλής, η δημόσια εικόνα μιας «τέλειας ζωής» λειτουργεί σαν προσωρινό καταφύγιο. Μόνο που η αδιάκοπη σύγκριση γεννά περισσότερο άγχος και λιγότερη χαρά.

Τα σημερινά καλοκαίρια είναι γεμάτα εικόνες, αλλά συχνά φτωχά σε μνήμες. Κινούνται με την ταχύτητα διαδικτυακών ιστοριών που εμφανίζονται, εντυπωσιάζουν για λίγο και εξαφανίζονται. Ίσως, λοιπόν, η πιο ουσιαστική πράξη αντίστασης να είναι απλή, να αφήσουμε για λίγο το κινητό στην τσέπη, να ακούσουμε ολόκληρο το τραγούδι, να καθίσουμε πραγματικά με την παρέα και να χορέψουμε πολλά τραγούδια με την καρδιά μας. Να ξαναγίνει δηλαδή το καλοκαίρι βίωμα και όχι απλά δημιουργία περιεχομένου!