Αφορμή για το σημείωμα τούτο το άρθρο του συναδέλφου Χάρη Λεοντάρη («Πρωινός Λόγος», 13-11-2026), με τίτλο «Ο Δήμος και τα Αγάλματα», στο οποίο διεκτραγωδεί την εικόνα που αντίκρισε στο Πάρκο των Ηρώων, όπου βρίσκεται και η προτομή του Βορειοηπειρώτη Εθνικού Ευεργέτη Χρηστάκη Ζωγράφου. Δικαιολογημένη η αγανάκτηση του συναδέλφου, και τούτο για τρεις βασικά λόγους:
Πρώτος λόγος: Το γεγονός ότι ο χώρος αυτός, στον οποίο βρίσκεται και η προτομή του Χρηστάκη Ζωγράφου, είναι ο πιο ιερός χώρος της πόλης, που γίνεται κάθε τόσο τόπος προσκυνήματος επισήμων, πολιτών και μαθητών, κατά τις εθνικές γιορτές, με τις καταθέσεις των στεφάνων.
Δεύτερος λόγος: Ότι η «αηδία» και η «ντροπή» που ένιωσε ο συνάδελφος αντικρίζοντας τη στήλη οφείλονται και στο γεγονός ότι η στήλη αυτή ανήκει σε έναν από τους μεγάλους Ηπειρώτες Εθνικούς Ευεργέτες, που έχει καθιερωθεί ως «ο προστάτης της Παιδείας». Συνεπώς, η αδιαφορία για την τραγική κατάσταση της στήλης αποτελεί ασέβεια και αχαριστία προς τα πιο εκλεκτά αυτά τέκνα της Ηπείρου. Μια τέτοια συμπεριφορά είναι απαράδεκτη, αν αποδεχτούμε το μήνυμα που μας στέλνει μέσα από το έργο του «Κύρου Παιδεία» ο Ξενοφών, στο οποίο επισημαίνει ότι: «Ον (των πολιτών) αν γνώσι δυνάμενον μεν χάριν αποδιδόναι, μη αποδίδοντα δε, κολάζουσι τούτον ισχυρώς· οίονται γαρ τους αχαρίστους αμελώς αν έχειν και περί γονέας και πατρίδος και φίλους· έπεσθαι γαρ δοκεί μάλιστα τη αχαριστία ή αναισχυντία· και γαρ αύτη γεμίστη δοκεί είναι επί πάντα τα αισχρά ηγεμών».
Όταν δε η αχαριστία, ως «επί πάντα τα αισχρά ηγεμών», κατά τον Ξενοφώντα, εκδηλώνεται προς τον ιερό θεσμό της Ευεργεσίας, και μάλιστα σε μια πόλη που θεωρείται και είναι «η πόλη των Ευεργετών», τότε παίρνει για όλους μας τεράστιες ηθικές διαστάσεις.
Τρίτος λόγος, για τον οποίο θεωρώ και τον εαυτό μου υπεύθυνο, είναι αυτός που θα εξηγήσω στη συνέχεια: Όταν ήμουν αντιδήμαρχος στον Δήμο Ιωαννιτών, με επισκέφθηκε στο γραφείο μου ο συμπολίτης μας Σπυρίδων Φιλίππου –πρέπει να ήταν το 1986– και μου είπε: «Παρακολουθώ τους αγώνες που κάνεις για τα κληροδοτήματα της πόλης… έχουμε ιδρύσει τον “Σύλλογο Αρχαιοφίλων Ηπείρου” και έχω συντάξει τη διαθήκη μου, η οποία θα δημοσιευτεί μετά τον θάνατό μου. Έχω αποφασίσει να αφήσω στον Δήμο ένα οικόπεδο – και έχουμε και κάποια χρήματα που τα αφήνουμε στον Σύλλογο Αρχαιοφίλων Ηπείρου. Τα δε έσοδα –μετά την αξιοποίηση του οικοπέδου– θα διατίθενται για την αξιοποίηση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, τη διατήρηση και τον εξωραϊσμό των μνημείων (ανδριάντων, προτομών κ.λπ.), με τη σύμφωνη γνώμη του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου Αρχαιοφίλων, που θα είναι μέλος της Επιτροπής του Κληροδοτήματός μου. Θα σε παρακαλέσω μετά τον θάνατό μου να ενδιαφερθείς, μαζί με τον Σύλλογο Αρχαιοφίλων, για την υλοποίηση των σκοπών που θέτω με τη διαθήκη μου». Μου είπε δε ότι όλα τα σχετικά έγγραφα θα τα έχουν οι κύριοι Πολύβιος Φούντος και Γεράσιμος Ιωαννίδης, που είναι μέλη του Συλλόγου Αρχαιοφίλων. Του υποσχέθηκα ότι θα δείξω το απαραίτητο ενδιαφέρον.
Μετά την αποβίωσή του συνήλθε ο Σύλλογος Αρχαιοφίλων, έγιναν αρχαιρεσίες, στις οποίες συμμετείχα και εγώ, εκλέχτηκα αντιπρόεδρος του Συλλόγου και ξεκινήσαμε τις προσπάθειες για την υλοποίηση των όρων της διαθήκης του.
Σε κάποια συνεδρίαση της Επιτροπής, ύστερα από συνεννόηση με το μέλος της Δημήτριο Κοράκη, εμφανίστηκε συμπολίτης, ο οποίος μας δήλωσε ότι έχει στη διάθεσή του ένα σημαντικό κομμάτι από το σφυρήλατο σιδερένιο κιγκλίδωμα που κάλυπτε μέχρι το 1940 τον τάφο του Αλή πασά και της συζύγου του, Εμινέ, και βρίσκεται στο Ιτς Καλέ, στο Κάστρο. Πρόσθεσε δε ότι υπάρχει η δυνατότητα, με βάση αυτό το κομμάτι, να αποκατασταθεί το κιγκλίδωμα, όπως ακριβώς ήταν πριν από την καταστροφή του. Θεωρήσαμε ότι το δημιούργημα αυτό ήταν ιστορικό σημείο της πόλης και προτείναμε στον δήμαρχο Αναστάσιο Παπασταύρου, τονίζοντας πως ο Σύλλογος Αρχαιοφίλων είναι σε θέση να διαθέσει το μεγαλύτερο μέρος του ποσού που απαιτείται (γύρω στα 2.500.000 δραχμές). Έτσι, προχωρήσαμε στην αποκατάσταση του κιγκλιδώματος, όπως το βλέπετε στη φωτογραφία, με μέλη του Συλλόγου Αρχαιοφίλων, κατά τη σχετική εκδήλωση.
Η Επιτροπή του Κληροδοτήματος Φιλίππου λειτούργησε κανονικά μέχρι το έτος 2008-2010 και προχώρησε σε όλες τις ενέργειες για την αξιοποίηση του οικοπέδου. Υπήρχαν αξιόλογες προτάσεις, αλλά ακολούθησε η οικονομική κρίση και το θέμα της αξιοποίησης δεν προχώρησε. Στη συνέχεια ρυμοτομήθηκε μέρος του οικοπέδου και, με τις εισφορές των παροικούντων συμπολιτών μας, συγκεντρώθηκε ποσό 96.968 ευρώ.
Κατά τη χρονική όμως περίοδο μέχρι το 2018, οπότε πληροφορηθήκαμε από συμπολίτη μας τα της ρυμοτόμησης, ούτε ο Δήμος απέδωσε, όπως όφειλε, το ποσό στην Επιτροπή του Κληροδοτήματος ούτε η Επιτροπή λειτούργησε. Το 2018, ύστερα από εξώδικη πρόσκληση προς τον τότε και σημερινό δήμαρχο, ζητήσαμε να συγκροτηθεί η Επιτροπή και να αποδοθεί το οφειλόμενο ποσό. Δυστυχώς, η προσπάθειά μας έγινε χωρίς κανένα αποτέλεσμα.
Απευθυνθήκαμε προς την Εποπτεύουσα Αρχή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Ηπείρου, η οποία, με δύο έγγραφά της προς τον Δήμο και με την απειλή της επιβολής των προβλεπόμενων πειθαρχικών και ποινικών κυρώσεων, ζήτησε «άμεσα να δοθούν τα οφειλόμενα στην Επιτροπή χρήματα από τον Δήμο και να συγκληθεί η Επιτροπή για να υλοποιήσει τους σκοπούς που ο Σπ. Φιλίππου ορίζει στη διαθήκη». Ούτε όμως οι εντολές εκτελέστηκαν, ούτε οι προβλεπόμενες κυρώσεις επιβλήθηκαν.
Ακολούθησαν οι γνωστές αλλαγές στη διοίκηση του Δήμου και έτσι φτάσαμε στο σήμερα. Επανήλθαμε για το ίδιο θέμα στον Δήμο και στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση. Συνήλθε τυπικά η Επιτροπή, τα χρήματα όμως δεν δόθηκαν και η Αποκεντρωμένη, αν εξακολουθεί να είναι αρμόδια για το θέμα, σε σχετική καταγγελία του Συλλόγου μας εσιώπησε.
Έτσι, η αχαριστία, με όλα τα παρεπόμενά της απέναντι στην Ευεργεσία, τόσο με το Κληροδότημα Φιλίππου όσο και με τα Παλιά Κληροδοτήματα Ιωαννίνων, σε τούτη την πόλη ζει και βασιλεύει, με ευθύνη και συνενοχή όλων μας. Σε όσους δε τυχόν δεν φαίνεται ορθή η τελευταία φράση, θα ήθελα να υπενθυμίσω τη γνωστή ίσως σε ορισμένους άποψη του Καζαντζάκη, διατυπωμένη στην «Ασκητική» του, με την οποία μας προτρέπει: «Να αγαπάς την ευθύνη και να λες: αν ο κόσμος χαθεί, υπεύθυνος θα είμαι εγώ, και μοναχά εγώ».