Αυτό βέβαια το φαινόμενο δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα· και τούτο για δύο βασικούς λόγους: πρώτα γιατί το έχουμε ζήσει κατ’ επανάληψη, με κορύφωση την πρόσφατη οικονομική κρίση, που άρχισε το 2005 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα, χωρίς κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Έπειτα, γιατί, όπως από παλιά μας διαβεβαίωσε ο έμπειρος στα πολιτικά της εποχής του Σουρής, αυτοί που παριστάνουν τους σωτήρες μας δεν έχουν ως στόχο τη σωτηρία μας, γιατί, αν τυχόν και την πετύχουν, θα μείνουν χωρίς επάγγελμα.

Με δεδομένο δε ότι η πολιτική στον τόπο μας έχει καταντήσει να είναι αρκετά «πεζή» και αναξιόπιστη, για τον λόγο αυτό θεωρώ σκόπιμο, προκειμένου να δώσουμε μια κάπως πειστική απάντηση στο ερώτημα «Ποιος θα μας σώσει», που θέσαμε στην αρχή, να καταφύγουμε στην ποίηση, και μάλιστα σε κείνη που συμβάλλει αποφασιστικά στη συνειδητοποίηση της κοινωνικής, της πνευματικής και της πολιτικής πραγματικότητας.

Επισημαίνω στο σημείο αυτό πως το ερώτημα το διατυπώνει στο θεατρικό του έργο «Άτταλος ο Τρίτος» ο γνωστός σε πολλούς ποιητής Βάρναλης, ο οποίος σκοπεύει να αφυπνίσει τις λαϊκές μάζες, ώστε να πάρουν τις τύχες στα χέρια τους και να μην περιμένουν από την απολυταρχική - δυναστική διακυβέρνηση του Άτταλου, βασιλιά της Περγάμου, να απαλλαγούν από τη φτώχεια της πόλης και την ερήμωση της υπαίθρου.

Επειδή δε γνωρίζει πως παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται και σε άλλους λαούς ή πρόκειται να παρατηρηθούν και σε άλλες εποχές επιλέγει τον ποιητικό ερωτηματικό τύπο «Ποιος θα μας σώσει» και μας στέλνει το ανάλογο διαχρονικό μήνυμά του. Χρησιμοποιεί μάλιστα το γνωστό σε ορισμένους από τα μαθητικά χρόνια ρητορικό - λογοτεχνικό σχήμα «της υποφοράς και ανθυποφοράς». Στο σχήμα αυτό ο ομιλητής θέτει ο ίδιος ένα πρώτο ερώτημα (υποφορά), στη συνέχεια προτείνει πιθανές απαντήσεις, τις οποίες αντικρούει ή απορρίπτει, και καταλήγει στην τελική απάντηση, που τη θεωρεί σωστή (ανθυποφορά). Ας δούμε τώρα τα τρία στοιχεία του ρητορικού σχήματος του Βάρναλη:

«Ποιος θα μας σώσει, Ανατολή για Δύση,

Ποιος Έλληνας ή βάρβαρος Θεός;

Μπροστά καινούριος κόσμος θα βαδίσει

για πίσω θα γυρίσει ο παλιός;»

Προσαρμόστε τα δύο πρώτα δεδομένα του σχήματος (την υποφορά των δύο πρώτων στίχων, τις υποθέσεις που ισοδυναμούν με αμφισβήτηση και έμμεσα απόρριψη της υποφοράς των δύο επόμενων στίχων) στα ελληνικά δεδομένα. Η Ανατολή και η Δύση υποδηλώνουν τις ποικίλες κομματικές διαφοροποιήσεις –αν θέλετε, ιδεολογίες– που ακούμε με τις ανάλογες ονομασίες, που χρησιμοποιούν οι υποψήφιοι σωτήρες. Ακολουθεί ο προβληματισμός του ποιητή, ο οποίος, με τη ρητορική ερώτηση που ακολουθεί, προμηνύει ότι ο «καινούριος κόσμος» που επαγγέλλονται οι διάφοροι σωτήρες θα παραχωρήσει τη θέση του στον παλιό και «θα γυρίσει πίσω».

Ανοίγει έτσι ο δρόμος για το τρίτο μέρος του σχήματος (την ανθυποφορά), με το οποίο μας διαβεβαιώνει ότι:

«Δε θα μας σώσει Ανατολή για Δύση

μηδ’ Έλληνες ή βάρβαροι Θεοί.

Μπροστά καινούριος κόσμος θα βαδίσει

όταν ξυπνήσουν κάποτε οι λαοί».

Όταν το 2017 –αν δεν κάνω λάθος– διάβασα πως τρία διακεκριμένα στελέχη του ΠΑΣΟΚ –τα βλέπετε στην εικόνα– δημιούργησαν μια νέα πολιτική κίνηση, με την απόφαση να αλλάξουν την πολιτική κατάσταση της χώρας και να δημιουργήσουν έναν «καινούριο κόσμο που θα πάει μπροστά», θυμήθηκα το «Ποιος θα μας σώσει» του Βάρναλη και προβληματίστηκα γύρω από τις υποψίες του ποιητή.

Τι διαπίστωσα όμως; Αυτός ο «καινούριος κόσμος» που ευαγγελίστηκαν οι τρεις σωτήρες, σε σύντομο χρονικό διάστημα, διαλύθηκε εις τα εξ ων συνετέθη και έγινε πιο παλιός από αυτόν που ήταν. Ο ένας κατέληξε σ’ αυτό που θεωρείται και είναι παλιό, ο άλλος σ’ αυτό που έλεγε ότι είναι κάτι το καινούριο, αλλά στην πράξη ήταν κι αυτό εξίσου παλιό, γιατί το κατεστημένο που διαφεντεύει τον τόπο και ορίζει αυτούς που τυπικά τον κυβερνούν δεν επιτρέπει να αλλάξει τίποτε σε τούτο τον τόπο, που αντιμετωπίζεται ως ένα απλό προτεκτοράτο. Η τρίτη της παρέας έμεινε εκεί που ήταν, όχι για τίποτε άλλο, αλλά για τον απλούστατο λόγο ότι τη θέση που της έταξαν την πήρε άλλος.

Και οι τρεις, όταν μιλούσαν για «καινούριο κόσμο», εννοούσαν τον κόσμο της εξουσίας. Και δεν είναι οι μόνοι. Όσοι παρακολουθήσαμε την πολιτική κατάσταση της χώρας μας όλα αυτά τα χρόνια της μεταπολίτευσης, διαπιστώσαμε ότι γέμισε ο τόπος από γυρολόγους σωτήρες, που πηγαίνουν από το ένα κόμμα στο άλλο, με κύριο, αν όχι αποκλειστικό, σκοπό την εξουσία και τα εξ αυτής απορρέοντα αγαθά. Σαφέστατο, λοιπόν, το μήνυμα που μας στέλνει ο Βάρναλης και μας προειδοποιεί:

«Μπροστά καινούριος κόσμος θα βαδίσει, όταν ξυπνήσουν κάποτε οι λαοί».

Ας το πάρουμε, λοιπόν, απόφαση: χρειάζεται πάνω απ’ όλα να διαφυλάξουμε άσβεστη την εθνική μας συνείδηση, πηγή αστείρευτη για την πραγματική αφύπνισή μας και για την εδραίωση, βαθιά στην ψυχή μας, της πίστης στην απεριόριστη δυνατότητα του λαού μας να προσδιορίζει μόνος του τη ζωή του και τη μοίρα του. Αν δεν «ξυπνήσουμε» και επαναπαυόμαστε στους «κάθε λογής σωτήρες Ανατολής για Δύσης», τότε μάταια θα περιμένουμε «μπροστά καινούριος κόσμος να βαδίσει». Όλο και πιο πίσω θα γυρίζουμε.